Gwefan llywodraeth y DU

Pwy sy'n gymwys?

Allwch chi ddim hawlio o'r newydd am Lwfans Anabledd Difrifol. Ond os oeddech yn cael y lwfans cyn Ebrill 2001 - byddwch yn parhau i'w dderbyn.

Mae’n bosib roedd gennych hawl i'r Lwfans o bosibl (cyn Ebrill 2001) os cawsoch eich asesu gydag anabledd o 80 y cant a:

• heb allu gweithio oherwydd salwch neu anabledd am o leiaf 28 wythnos yn ddi-dor
• os oeddech rhwng 16 a 64 oed (mae amodau arbennig ar gyfer pobl 65 oed a throsodd)

Faint fyddwch chi'n ei gael?

Y gyfradd wythnosol uchaf ar hyn o bryd yw £51.05 (os oeddech yn cael y Lwfans Anabledd Difrifol cyn Ebrill 2001).

Efallai eich bod yn cael swm wythnosol ychwanegol yn gysylltiedig ag oedran yn dibynnu ar eich oed pan ddaethoch yn anabl i weithio. Er enghraifft os oeddech, cyn Ebrill 2001:

• dan 40 oed, byddwch yn gymwys i gael £17.75 yn ychwanegol (cyfradd uwch)
• rhwng 40-49 oed, byddwch yn gymwys i gael £11.40 yn ychwanegol (cyfradd ganolig)
• rhwng 50-59 oed, byddwch yn gymwys i gael £5.70 yn ychwanegol (cyfradd is)

Sut mae'n cael ei dalu

Mae'r Budd-dal Anabledd Difrifol yn cael ei dalu'n syth i'ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu, Swyddfa'r Post neu Gynilion Cenedlaethol sy'n derbyn Taliad Uniongyrchol. Os ydych wedi'ch cofrestru'n ddall, neu os oes angen i'r sawl sy'n gofalu amdanoch gasglu'ch arian, anfonir siec atoch y gellir ei chyfnewid am arian yn Swyddfa'r Post.

Yr effaith ar fudd-daliadau eraill neu gredydau treth

Mae 'na rai mathau o 'waith wedi'i eithrio' y gallwch ei wneud a chael Lwfans Anabledd Difrifol yr un pryd. Gofynnwch yn eich Canolfan Byd Gwaith neu swyddfa nawdd cymdeithasol leol am ragor o fanylion.

Ond os ydych yn cael Lwfans Anabledd Difrifol a chyflog, gallai hyn effeithio ar y budd-daliadau sy'n gysylltiedig ag incwm yr ydych yn eu derbyn megis: Cymhorthdal Incwm, Budd-dal Tai a Budd-dal Treth Gyngor.

Sut i hawlio

Allwch chi ddim hawlio Lwfans Anabledd Difrifol os nad ydych yn ei gael yn barod. Ond efallai y bydd modd i chi hawlio os wnaethoch dderbyn Lwfans Anabledd Difrifol cyn mis Ebrill 2001 a:

• os gorffenoch ei dderbyn am wyth wythnos neu lai neu
• eich bod wedi gorffen ei dderbyn am lai na 104 wythnos oherwydd eich bod wedi dechrau gweithio neu hyfforddiant

Os ydych yn credu eich bod yn gallu hawlio neu angen cyngor ychwanegol, cysylltwch â’ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol.

• Dod o hyd i'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol Opens new window

Beth i'w wneud os bydd eich amgylchiadau'n newid

Mae'n bwysig eich bod yn cysylltu â'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith neu'ch swyddfa nawdd cymdeithasol os bydd eich amgylchiadau'n newid. Er enghraifft:

Os byddwch yn mynd dramor yn barhaol neu dros dro, efallai y bydd gennych hawl i gael rhyw fath o Lwfans Anabledd Difrifol dramor. Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith neu'ch swyddfa nawdd cymdeithasol leol.

• Cyfnod yn yr ysbyty a’ch budd-daliadau
• Dod o hyd i'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol Opens new window
• Cartrefi gofal a budd-daliadau (adran iechyd a lles)
• Paratoi i symud neu ymddeol dramor (adran prydeinwyr sy’n byw dramor)

Sut i apelio

Os byddwch chi'n anghytuno â phenderfyniad, fe allwch chi apelio i dribiwnlys annibynnol. Ond os oes gennych chi ymholiad ynghylch taliad presennol, fe allwch chi gysylltu â'r swyddfa Canolfan Byd Gwaith sy'n ymdrin â'ch cais.

• Sut i apelio yn erbyn penderfyniad ynghylch budd-daliadau (adran arian, treth a budd-daliadau - cyffredinol)

Beth arall y mae angen i chi ei wybod

Os ydych chi'n credu y byddech chi wedi bod â hawl i gael Lwfans Anabledd Difrifol pan oedd hwnnw ar gael cyn mis Ebrill 2001, efallai y bydd modd i chi hawlio Budd-dal Analluogrwydd nawr.

Am gyngor cyffredinol, cysylltwch â'r Llinell Ymholiadau Budd-daliadau:

Ffôn: 0800 88 22 00

Ffôn testun: 0800 24 33 55

Hefyd gallwch ddefnyddio’r gwasanaeth RNID Typetalk.

Mae'r Llinell Ymholiadau Budd-daliadau ar agor rhwng 8.30 am a 6.00 pm o Ddydd Llun i Ddydd Gwener a rhwng 9.00 am a 1.00 pm ar ddydd Sadwrn.

• Budd-dal Analluogrwydd – cyflwyniad