Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw straen?

Os oes gennych swydd sy'n eich herio, dylech ddisgwyl teimlo rhywfaint o bwysau yn y gwaith. Fodd bynnag, os yw'r pwysau hwnnw'n ormodol a'ch bod yn adweithio er gwaeth o'i herwydd, yna, mae'r pwysau wedi troi'n straen.

Nid clefyd 'mo straen, ond fe all fod yn fygythiad i'ch iechyd a'ch diogelwch yn y gwaith. Yn ôl y gyfraith, rhaid i'ch cyflogwyr ofalu am eich iechyd a'ch diogelwch tra'ch bod yn y gwaith.

Rhai o'r pethau sy'n aml yn achosi straen cysylltiedig â'r gwaith yw cyfathrebu gwael, amgylchedd gweithio gwael a bod y sgiliau sydd gan rywun yn annigonol ar gyfer y swydd.

Mae straen hefyd yn gallu cael ei sbarduno gan ddigwyddiadau y tu allan i'r gwaith, megis profedigaeth, poeni am arian a salwch

Beth i'w wneud os ydych chi'n dioddef o straen

Dylech hefyd gael sgwrs gyda'ch cyflogwyr os ydych chi'n dioddef o straen sydd heb fod yn gysylltiedig â'ch gwaith. Maen bosib y byddan nhw'n gallu cynnig cymorth i chi tra'ch bod yn datrys beth bynnag sydd yn peri straen i chi yn eich bywyd personol.

• os mae gofynion eich gwaith yn ormod i ddelio gyda, gallwch roi rhybudd nad ydych am weithio mwy na 48 awr mewn wythnos a mynnu ar seibiannau lleiafswm – os oes gennych blentyn dan 6 mlwydd oed, neu blentyn anabl dan 18 mlwydd oed, mae gennych yr hawl i wneud cais am weithio hyblyg, ac mae’n rhaid i’r cyflogwr rhoi ystyriaeth briodol i’r cais

• Gweithio hyblyg: cael gwybod mwy

• os nad oes gennych ddigon o reolaeth dros eich gwaith, dylech ofyn am fwy o hawliau penderfynu
• os nad ydych chi'n cael digon o gefnogaeth gan eich cyflogwyr, gofynnwch am gael gwell cyfathrebu. Os oes digon o'r staff yn awyddus i sefydlu pwyllgor ymgynghorol, fe allech orfodi'ch cyflogwyr i sefydlu un (fe'i gelwir hefyd yn gyngor gwaith)
• os yw'r berthynas rhwng cydweithwyr yn wael a hynny'n effeithio ar sut rydych chi'n gwneud eich gwaith, edrychwch ar bolisi bwlio ac aflonyddu (harasio) eich cyflogwyr
• os nad ydych chi'n sicr beth yw eich rôl yn y gwaith, gofynnwch i'ch cyflogwyr egluro'r hyn a ddisgwylir gennych
• os ydych chi'n teimlo bod newidiadau yn y gwaith yn peri straen, gofynnwch am gael eu trafod mwy gyda'ch cyflogwyr

Dylech hefyd siarad â’ch cyflogwr os ydych yn dioddef o straen nad yw’n berthnasol i’r gweithle.  Efallai byddant yn gallu cynnig cymorth wrth i chi drefnu beth bynnag sy’n achosi’r straen yn eich bywyd personol allan. 

Mae bwlio yn y gweithle, boed hynny'n fwriadol ynteu'n ddamweiniol, yn gallu peri straen. Os yw'r bwlio hwnnw'n cael ei ystyried yn fwlio rhywiol (gan gynnwys ymwneud â'ch rhywioldeb), yn aflonyddu (harasio) ar sail crefydd neu hil, neu'n gysylltiedig ag anabledd, bydd gennych hawliau dan y ddeddfwriaeth gwahaniaethu ar sail rhyw, hil neu anabledd. Hefyd, os oes gennych anabledd sy'n ei gwneud hi'n anos i chi ddelio â straen, neu'n fwy tebygol o ddioddef o straen (ee iselder), mae gan eich cyflogwyr ddyletswydd i addasu pethau er mwyn ceisio'ch helpu.

• Canllaw ar fwlio yn y gweithle
• Mwy am wahaniaethu

Datrys anghydfod

Os all eich cyflogwr datrys neu nad yw’n barod i ddatrys achos eich straen, gallwch ddilyn y drefn gwyno sydd i’w weld yn eich contract cyflogaeth neu lawlyfr y cwmni. Os mae cynrychiolydd iechyd a diogelwch i’w gael yn eich gweithle, gallant eich hebrwng i’r cyfarfod yr ydych yn cael gyda’ch cyflogwr.
Os mae cyflogwr yn cynnig camau i’ch helpu chi (e.e eich cyfeirio i arbenigwr iechyd galwedigaethol), dylech dderbyn y cynnig, heblaw bod rheswm da ddim i wneud hyn.

• Mwy am y drefn gwyno
• Canllawiau ar ddatrys anghydfodau yn y gweithle
• Cynrychiolwyr iechyd a diogelwch

Os na allwch chi ddatrys anghydfod drwy'r drefn gwyno ac na allwch wneud eich gwaith yn y ffordd y mae'ch cyflogwyr yn dymuno i chi ei wneud, mae'n bosib y bydd gennych achos diswyddiad annheg"oherwydd ymddygiad eich cyflogwyr" os byddwch chi'n dewis gadael eich swydd. Fodd bynnag, gall hyn fod yn anodd ei brofi, felly mae'n bwysig cael cyngor twrnai arbenigol neu rywun proffesiynol arall.

• Diswyddo annheg – cael gwybod mwy
• Diswyddo oherwydd ymddygiad cyflogwyr - cael gwybod mwy
• Cael cyngor cyfreithiol gan dwrnai neu asiantaeth cynghori

Ble i gael cymorth

Mae'r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 474747 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas (yn agor ffenestr newydd)

Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy’n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy’n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â’r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (yn agor ffenestr newydd)

Gall y Gwasanaeth Cyngor ar Bopeth (CAB) hefyd gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch canolfan Cyngor ar Bopeth leol (yn agor ffenestr newydd)

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw hefyd.

• Mwy am undebau llafur

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Teclyn asesu straen wedi’i greu gan y TUC (yn agor ffenestr newydd)
• Straen yn y gwaith - mwy o wybodaeth gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (yn agor ffenestr newydd)
• Safonau rheoli'r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch i gyflogwyr am straen cysylltiedig â'r gwaith (yn agor ffenestr newydd)
• Mwy am straen yn y gwaith (yn agor ffenestr newydd)
• Cyngor i'ch cyflogwyr gan Business Link am sut i ddelio â straen (yn agor ffenestr newydd)