Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw hysbysu ac ymgynghori?

Os oes trefniadau i ddarparu gwybodaeth ac ymgynghori ar gael, mae'n golygu bod cyfathrebu cyson yn digwydd rhwng y cyflogwr a'r gweithwyr. Dylai hyn gynnwys unrhyw ddatblygiadau pwysig a allai effeithio ar y bobl sy'n gweithio i'r sefydliad. Dylai cyflogwyr ddweud wrth eu staff beth sydd ar y gweill ('hysbysu') a dylent hefyd wrando ac ystyried barn eu gweithwyr wrth benderfynu ar beth i'w wneud ('ymgynghori').

Hawliau newydd

Cyflwynwyd hawliau newydd i weithwyr ym mis Ebrill 2005 sef yr hawl i gael gwybodaeth am faterion pwysig yn ymwneud â'r gwaith a'r rheidrwydd ar gyflogwyr i ymgynghori â hwy am y materion hynny. Mae'r rhain yn berthnasol i sefydliadau gyda 100 neu fwy o weithwyr, a byddant yn berthnasol i sefydliadau gyda 50 neu fwy o weithwyr ym mis Ebrill 2008.

Nid yw'r hawliau'n awtomatig. Onid yw cyflogwyr yn penderfynu cyflwyno'r trefniadau newydd yn wirfoddol, bydd yn rhaid i gyflogeion ofyn amdanynt. Rhaid i o leiaf 10 y cant o gyflogeion ofyn, gyhyd ag y bydd o leiaf 15 o gyflogeion a dim mwy na 2,500 o gyflogeion. Gall eich cyflogwr gyfrif cyflogeion rhan-amser yn gyflogeion amser llawn wrth gyfrifo hyn ond does dim rhaid iddynt. Os nad ydych yn sicr pwy sy'n cyfrif fel 'cyflogai' dilynwch y ddolen isod

• Pwy sy'n cyfrif fel cyflogai - cael gwybod mwy

Rhaid i'r cais fod yn ysgrifenedig, yn nodi eich enw a'r dyddiad y cafodd ei anfon. Mae'n syniad da ei lofnodi hefyd. Os ydych am aros yn ddi-enw, gallwch anfon eich cais at y Pwyllgor Cyflafareddu Canolog (Llys Cyflogaeth yng Ngogledd Iwerddon) yn hytrach nag at eich cyflogwr.

• Y Pwyllgor Cyflafareddu Canolog – cael gwybod mwy (yn agor ffenestr newydd)
• Y Llys Cyflogaeth – cael gwybod mwy (yn agor ffenestr newydd)

Beth sy'n digwydd os oes gennych drefniadau hysbysu ac ymgynghori'n barod?

Efallai bod gan eich gwaith drefniadau eisoes y mae'r gweithwyr yn fodlon â hwy. Yn yr achos hwn, does dim angen gwneud newid.

Os bydd 40 y cant o weithwyr yn gofyn (yn ysgrifenedig) am drefniadau newydd, rhaid eu sefydlu. Os bydd 10 y cant yn gofyn, efallai y bydd eich cyflogwr yn cynnal pleidlais gyfrinachol ar gyfer y staff. Os oes llai na 40 y cant yn pleidleisio o blaid y trefniadau newydd, mae'n debyg y bydd y trefniadau presennol yn parhau.

Cytuno ar drefniadau newydd

Os bydd gweithwyr yn gwneud cais dilys am drefniadau hysbysu ac ymgynghori newydd, rhaid i'ch cyflogwr gyfarfod gyda'r gweithwyr (neu eu cynrychiolwyr) i geisio dod i gytundeb ynghylch beth yr ymgynghorir yn ei gylch gyda'r gweithwyr a phryd a sut y gwneir hynny.

Oni ellir dod i gytundeb ar ôl cyfnod penodol o amser, bydd angen troi at ddarpariaethau safonol.

Darpariaethau safonol

Mae'r darpariaethau safonol hyn yn nodi bod yn rhaid i gyflogwyr ymgynghori â staff ynghylch y canlynol:

• Mwy am y Rheoliadau Gwybodaeth ac Ymgynghori gan yr Adran Busnes, Menter a Diwygio Rheoleiddio (BERR) (yn agor ffenestr newydd)
• Mwy am y Rheoliadau Gwybodaeth ac Ymgynghori gan yr Adran Cyflogaeth a Dysgu Gogledd Iwerddon (yn agor ffenestr newydd)

Arfer da

Oherwydd bod pob sefydliad yn wahanol, mae'r hawliau newydd yn darparu hyblygrwydd o ran y ffordd y gall cyflogwyr hysbysu ac ymgynghori. Fodd bynnag, dylai eich cyflogwr geisio bod mor agored â phosibl drwy'r amser - onid yw'r wybodaeth yn fasnachol sensitif.

Gall eich cyflogwr gyfathrebu â chi mewn sawl ffordd. Bydd y ffordd a ddewisant yn dibynnu ar y canlynol:

Er enghraifft, gellid trosglwyddo gwybodaeth am sefyllfa economaidd y cwmni mewn cyfarfodydd bach gyda rheolwyr adrannol, neu gellid anfon holiadur i staff i ganfod beth yw barn gweithwyr am gamau sy'n cael eu hawgrymu.

Dyma ddulliau eraill y gellid eu defnyddio i gyfathrebu:

Mewn sefydliadau mwy, gallai fod yn ddefnyddiol sefydlu cydbwyllgor ymgynghorol (neu gyngor staff). Mae hyn yn helpu i feithrin ymddiriedaeth rhwng y cyflogwr a chynrychiolwyr y staff a gall cyfarfodydd rheolaidd helpu i wneud awgrymiadau yn fwy defnyddiol a pherthnasol.

• Darllen mwy am arfer da gan Acas (yn agor ffenestr newydd)

Sefyllfaoedd eraill lle mae'n rhaid i'ch cyflogwr ymgynghori

Pan fo'n ystyried dileu swyddi

Dylai eich cyflogwr ymgynghori â chi cyn dileu eich swydd. Os bwriedir dileu mwy nag 20 o swyddi, rhaid i'r cyflogwr ymgynghori â chynrychiolwyr y staff yr effeithir arnynt hefyd. Rhaid iddo nodi pryd y bydd y swyddi'n cael eu dileu ac esbonio pam fod hynny'n digwydd. Rhaid gwneud hynny'n ddigon buan er mwyn gallu cyflwyno cynlluniau gwahanol (e.e. adleoli neu ailhyfforddi). Rhaid i'ch cyflogwr ystyried o ddifrif unrhyw ddulliau eraill cyn dod i benderfyniad.

• Cael gwybod mwy am swyddi'n dod i ben

Pan drosglwyddir busnes

Rhaid i'ch cyflogwr hefyd ymgynghori â chi neu eich cynrychiolwyr os yw'r busnes yn mynd i newid dwylo. Rhaid iddynt ddweud:

• Mwy am yr hyn sy'n digwydd os bydd busnes yn newid dwylo

Pan gynigir newidiadau i bensiynau

O 6 Ebrill 2007, dylai cyflogwyr sydd ag o leiaf 100 o weithwyr ymgynghori pan fyddant yn cynnig gwneud newid sylweddol i gynllun pensiwn yn seiliedig ar waith. Bydd hyn yn berthnasol i gyflogwyr gyda 50 neu fwy o gyflogai yn Ebrill 2008. Rhaid i'r holl staff yr effeithir arnynt gael:

• manylion ysgrifenedig am y newid a gynigir, a fydd yn rhaid ei roi cyn cychwyn yr ymgynghoriad
• gwybodaeth gefndir berthnasol
• yr amserlen pryd y bwriedir cyflwyno'r newid

Gallai eich cyflogwyr hefyd gysylltu â chynrychiolydd y gweithwyr. Gallai hwn fod yn gynrychiolydd eich undeb llafur neu gynrychiolydd gwybodaeth ac ymgynghori neu rywun a benodwyd yn benodol ar gyfer y pwrpas hwn. Mae'n rhaid i'ch cyflogwyr ganiatáu o leiaf 60 diwrnod am ymgynghoriad.

• Deall pensiynau cwmni

Peidio ag ymgynghori

Os nad yw eich cyflogwr wedi ymgynghori â staff pan ddylai fod wedi gwneud hynny, bydd y camau y gall y gweithwyr eu cymryd yn dibynnu ar yr amgylchiadau.

Rheoliadau Hysbysu ac Ymgynghori â Gweithwyr

Os na fydd eich cyflogwr yn ymgynghori'n briodol â'r gweithwyr dan y Rheoliadau Hysbysu ac Ymgynghori â Gweithwyr, gall eich cynrychiolydd (neu chi) gwyno wrth y Pwyllgor Cyflafareddu Canolog (neu Llys Cyflogaeth). Os bydd y Pwyllgor yn cytuno â'ch cwyn, caiff eich cynrychiolwyr (neu chi) wneud cais i'r Tribiwnlys Apeliadau Cyflogaeth, a all roi gorchymyn i'ch cyflogwr dalu cosb o hyd at £75,000

• Cael gwybod am y Pwyllgor Cyflafareddu Canolog (yn agor ffenestr newydd)

Rheoliadau Trosglwyddo Ymgymeriadau a Dileu Swyddi

Pan na cheir ymgynghori ar y cyd gyda gweithwyr mewn sefyllfa o ddileu swyddi neu drosglwyddo busnes, gall y gweithwyr y mae hynny'n effeithio arnynt (neu eu cynrychiolwyr) wneud cais i Dribiwnlys Cyflogaeth am iawndal a elwir yn 'ddyfarniad gwarchodol'. Nid yw hyn yn berthnasol os mai heb ymgynghori â chi'n unigol y mae'r cyflogwr.

Os nad yw eich cyflogwr wedi ymgynghori â chi'n unigol cyn dileu eich swydd, gall hyn olygu bod dileu eich swydd gyfystyr â diswyddo annheg.

• Mwy am ddileu swydd
• Trosglwyddo busnes - cael gwybod mwy

Newidiadau i bensiynau

Pan nad yw'n bosib ymgynghori gyda'r gweithwyr a effeithwyd arnynt ynghylch y newidiadau i bensiynau perthnasol, gallwch chi neu'ch cyflogai gwyno wrth y Rheolydd Pensiynau.

• Y Rheolydd Pensiynau (yn agor ffenestr newydd)

Lle i gael cymorth

Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am faterion sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 474 747 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas (yn agor ffenestr newydd)

Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â'r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (yn agor ffenestr newydd)

Gall y Gwasanaeth Cyngor Ar Bopeth (CAB) hefyd gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch Canolfan Cyngor Ar Bopeth leol (yn agor ffenestr newydd)

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw hefyd.

• Mwy am undebau llafur

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Mwy am y Rheoliadau Gwybodaeth ac Ymgynghori gan yr Adran Busnes, Menter a Diwygio Rheoleiddio (BERR) (yn agor ffenestr newydd)
• Canllawiau manwl am ofynion ymgynghoriad pensiynau gan yr Adran Gwaith a Phensiynau (yn agor ffenestr newydd)
• Cyngor i gyflogwyr am hysbysu ac ymgynghori â gweithwyr gan Business Link (yn agor ffenestr newydd)