Gwefan llywodraeth y DU

Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU

Gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn un lle

Trefn llywio pennaf

Rhieni

Gweithwyr

Sut i ddatrys problem yn y gwaith

Os oes gennych chi broblem yn y gwaith, mae nifer o bethau y gallwch ei wneud i geisio'i datrys, yn ffurfiol ac anffurfiol.

Beth yw'r broblem?

Yn gyntaf, penderfynwch beth yn union yw'r broblem. Peidiwch â rhagdybio bod eich cyflogwr yn ymddwyn yn afresymol - efallai mai camgymeriad syml neu gamddealltwriaeth yw'r broblem y gellir ei datrys yn rhwydd.

Er enghraifft, os nad ydych wedi cael eich talu, holwch eich banc a/neu dîm y gyflogres i weld a ydynt wedi cael problemau technegol. Os gwrthodir eich cais am wyliau, ystyriwch a ydych wedi rhoi digon o rybudd iddynt neu a yw eich cydweithwyr yn cael eu trin yn wahanol.

Ceisio datrys y broblem yn anffurfiol

Os penderfynwch fod gennych broblem go iawn, siaradwch gyntaf â'ch rheolwr llinell, yr adran bersonél, cydweithwyr neu undeb llafur i weld a ellir datrys y mater yn anffurfiol. Mae'n syniad da cadw nodiadau, rhag ofn y bydd angen i chi sefydlu beth a drafodwyd yn ddiweddarach.

Fe allwch chi gael cyngor a chymorth gan linell gymorth Acas (08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm, o ddydd Llun i ddydd Gwener). Yng Ngogledd Iwerddon gallwch gysylltu â’r Labour Relations Agency (LRA) ar 028 9032 1442 rhwng 8.00 am a 5.00 pm, o ddydd Llun i ddydd Gwener. Gallant ddweud wrthych am faterion technegol (e.e. terfynau amser ar gyfer cwyno). Gallwch hefyd:

  • gael cyngor di-dâl gan eich canolfan Cyngor Ar Bopeth leol (CAB) neu eich Canolfan Cyfraith leol
  • siarad â chyfreithiwr (gan gofio y bydd yn rhaid talu am y gwasanaeth, ac efallai nad yw'n angenrheidiol ar y cam cynnar hwn)

Gwneud cwyn ffurfiol

Os na fydd y ffordd anffurfiol yn llwyddiannus, y cam nesaf yn fwy na thebyg fydd cwyn ffurfiol dan y drefn gwyno (os nad ydych, er enghraifft, wedi'ch diswyddo). Dylech ddilyn rhai camau sylfaenol statudol, ynghyd ag unrhyw rai eraill y mae'r cyflogwr wedi'u cynnwys yn ei drefn gwyno. Os nad oes gennych gopi o drefn gwyno'ch cyflogwr, gofynnwch am un.

Er y byddwch o bosibl yn mynd at Dribiwnlys Cyflogaeth yn y pendraw (neu Dribiwnlys yng Ngogledd Iwerddon), mae'n rhaid eich bod (bron bob amser) wedi dilyn y drefn gwyno statudol i ddechrau. Onid ydych wedi'ch diswyddo, ni fydd Tribiwnlys Cyflogaeth fel arfer yn derbyn eich achos os nad ydych wedi defnyddio'r drefn gwyno i ddechrau.

Mae gan y broses statudol dri cham.

Cwyn ysgrifenedig

Dylai esbonio'r broblem yn glir.

Gwrandawiad a phenderfyniad

Unwaith y bydd eich cyflogwr wedi ymchwilio i'r broblem, bydd yn eich gwahodd chi (a chydymaith os dymunwch) i gyfarfod i'w thrafod a gwneud penderfyniad - ar ôl y cyfarfod yn fwy na thebyg.

Apêl

Os ydych chi'n dal i fod yn anhapus â'r penderfyniad, gallwch apelio. Arweinir y gwrandawiad apêl gan reolwr ar lefel uwch na'r rheolwr a ddeliodd gyda'r gŵyn wreiddiol. Fel arfer ni fydd rhagor o hawl i apelio dan drefn gwyno'ch cyflogwr ond gallwch wrth gwrs barhau i fynd â'ch achos i Dribiwnlys Cyflogaeth.

Beth i'w wneud os na allwch chi ddatrys y broblem drwy'r drefn gwyno

Os na fydd y drefn gwyno'n gweithio, rhaid i chi wedyn benderfynu a ydych am fynd â'r mater ymhellach. Cyn i chi wneud hynny, mae'n bwysig deall eich hawliau a beth y mae'n rhaid i'ch cyflogwr ei wneud. Ydy'ch cyflogwr yn torri'r gyfraith neu ai dim ond bod yn galed ac yn ddigydymdeimlad y mae?

Darllenwch yr erthyglau ar y safle hwn sy'n cyfateb agosaf i'ch problem. Efallai y byddai o gymorth cael datganiad o'r prif hawliau cyflogaeth sy'n berthnasol i chi. Er enghraifft, os ydy'ch cyflogwr yn ceisio newid patrwm eich shifftiau yn erbyn eich ewyllys, darllenwch yr erthygl ar newidiadau i amodau gwaith. Os ydych yn teimlo bod cydweithiwr yn eich harasio neu'n eich erlid, darllenwch yr erthygl ar fwlio a gwahaniaethu.

Wedyn, meddyliwch am y canlyniad yr hoffech ei gael - sicrhewch ei fod yn realistig ac yn bosibl.

Ffyrdd eraill o ddatrys problemau

Cyn cwyno wrth Dribiwnlys Cyflogaeth, gallech roi cynnig ar ffordd arall o ddatrys eich problem, e.e.:

  • cyfryngu neu gymodi, lle bydd arbenigwr diduedd yn siarad gyda'r ddwy ochr ac yn eich helpu i gael ateb. Bydd angen i’ch cyflogwr gytuno i hyn.
  • cyflafareddu, lle bydd trydydd parti diduedd yn gwneud penderfyniad rhwng y ddwy ochr.

Does dim rhaid i chi roi cynnig ar yr opsiynau hyn, ond gall fod yn haws ac yn rhatach os gwnewch hynny.

Tribiwnlysoedd Cyflogaeth a llysoedd sifil

Os ydych wedi rhoi cynnig ar ffyrdd eraill o ddatrys y broblem ond hynny heb weithio, efallai y gallwch gwyno wrth Dribiwnlys Cyflogaeth. Holwch a all tribiwnlys ddelio gyda'ch problem ac wedyn penderfynu a yw hynny werth y drafferth ac, o bosibl, y gost.

Mae Tribiwnlys Cyflogaeth yn debyg i lys anffurfiol sy'n delio gydag anghydfodau hawliau cyflogaeth. (Mae Llysoedd Sirol hefyd yn delio gyda rhai materion sy'n gysylltiedig â chyflogaeth, megis tor-contract.) Cofiwch: dylech gael cyngor bob amser cyn cymryd camau cyfreithiol.

Dim ond achosion sy'n gysylltiedig â hawliau penodol y gall Tribiwnlys Cyflogaeth benderfynu arnynt, ac felly sicrhewch eich bod yn gwybod beth yr ydych yn ei hawlio. Er enghraifft, os ydych yn cwyno am beidio â chael eich talu, fe'i gelwir yn 'ddidyniadau anghyfreithlon o gyflog'. Os ydy'ch cyflogwr yn eich trin yn llai ffafriol oherwydd bod gennych anabledd, mae hyn yn 'wahaniaethu ar sail anabledd'. Os cawsoch eich trin mor wael gan eich cyflogwr fel y gorfodwyd chi i adael, dyma 'ddiswyddiad deongliadol' (constructive dismissal).

Lle i gael cymorth

Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am faterion sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â'r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

Gall y Gwasanaeth Cyngor ar Bopeth (CAB) hefyd gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw hefyd.

Mwy o ddolenni defnyddiol

Yn yr adran hon...

Additional links

Allweddumynediad llywodraeth y DU