Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw trefn gwyno?

Weithiau trefn gwyno yw'r ffordd orau i'ch cyflogwr ddweud wrthych pan fo rhywbeth o'i le. Mae'n ei alluogi i esbonio'n glir pa welliant sy'n ofynnol a dylai roi cyfle i chi roi eich ochr chi i'r sefyllfa.

Rhaid i'r cyflogwr roi ei drefn gwyno ar bapur a dylai sicrhau ei bod ar gael yn hwylus (er enghraifft drwy roi manylion yn y llawlyfr staff). Dylai gynnwys y rheolau, pa berfformiad ac ymddygiad a allai arwain at gamau disgyblu, a pha gamau y gallai'r cyflogwr eu cymryd.

Yn ôl y gyfraith, rhaid cynnwys set o gamau sylfaenol mewn trefn gwyno - gelwir y rhain yn 'weithdrefnau sylfaenol statudol'. Os bydd eich cyflogwr yn eich diswyddo a heb ddilyn y broses hon, os byddwch yn gwneud hawliad o ddiswyddo annheg, bydd y diswyddo fel arfer yn 'annheg yn awtomatig'. Fel arfer byddwch wedi gorfod gweithio i'r cyflogwr am o leiaf blwyddyn cyn y gallwch hawlio eich bod wedi'ch diswyddo'n annheg.

• Y drefn ddiswyddo a disgyblu statudol - darllen mwy Opens new window
• Mwy am ddiswyddo annheg
• Cael gwybod mwy am weithdrefnau sylfaenol yng Ngogledd Iwerddon Opens new window

Yn ychwanegol at y gweithdrefnau sylfaenol statudol, mae camau eraill y byddai disgwyl i gyflogwr eu cymryd er mwyn bod yn rhesymol. Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) a'r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA, Gogledd Iwerddon) wedi cyhoeddi cod ymarfer ar y drefn ddisgyblu. Allwch chi ddim mynd â'ch cyflogwr i Dribiwnlys Cyflogaeth (Tribiwnlys Diwydiannol yng Ngogledd Iwerddon) dim ond am nad yw wedi dilyn y cod, ond os gwnewch chi hawliad am ddiswyddo annheg, gellir rhoi ystyriaeth i'r cod.

• Darllen cod ymarfer Acas ar drefniadau disgyblu a chwyno (PDF 327K) Opens new window
• Cod Ymarfer ar gyfer Gweithdrefnau Disgyblu a Chwyno yng Ngogledd Iwerddon Opens new window
• Cymorth gyda ffeiliau PDF

Os oes gan eich cyflogwr drefn ddisgyblu sy'n ffurfio rhan o'ch contract, gallwch wedyn siwio am dor-contact os na fydd yn ei dilyn.

• Mwy am dorri contract

Yn ystod trefn ddisgyblu, os bydd eich cyflogwr yn gwneud rhywbeth sy'n ymddangos yn afresymol, dylech ddweud wrthynt (ar bapur) ac awgrymu ffyrdd o ddatrys y broblem. Efallai y bydd yn penderfynu bwrw ymlaen beth bynnag, ac felly gallech benderfynu defnyddio'r mater fel sail ar gyfer apelio.

Os byddwch yn wynebu camau disgyblu ac yn ansicr beth i'w wneud, gallwch bob amser gael cyngor am eich hawliau. Mae Acas a'ch Canolfan Cyngor Ar Bopeth (CAB) leol yn darparu cyngor di-dâl a diduedd, ac efallai y gallwch gael cymorth gan undeb os ydych yn aelod.

• Mwy am undebau llafur

Camau anffurfiol

Cyn cymryd camau disgyblu ffurfiol, efallai y bydd eich cyflogwr yn ceisio codi'r mater yn anffurfiol gyda chi i ddechrau. Dyma ffordd dda yn aml o ddatrys problem yn gyflym.

Lle i gael cymorth

Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas Opens new window

Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â'r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Asiantaeth Cysylltiadau Llafur Opens new window

Gall eich Canolfan Cyngor Ar Bopeth (CAB) leol gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch Canolfan Cyngor Ar Bopeth leol Opens new window

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw hefyd.

• Mwy am undebau llafur

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Detailed guidance on the right to be accompanied in disciplinary and grievance hearings from the Department of Trade and Industry (DTI) Opens new window
• Advice for employers about handling discipline and grievance issues from Business Link Opens new window