Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw Tribiwnlys Cyflogaeth?

Mae Tribiwnlysoedd Cyflogaeth yn gwrando ar achosion sy'n ymwneud ag anghydfodau cyflogaeth. Maent yn llai ffurfiol na rhai llysoedd eraill, ond rydych yn rhoi tystiolaeth ar lw, ac os byddwch yn dweud celwydd, gallwch gael eich cyhuddo o anudoniaeth (perjury). Os ydych chi'n byw yng Ngogledd Iwerddon, mae ambell beth yn wahanol yn y gyfraith (gweler yr adran isod am Dribiwnlysoedd yng Ngogledd Iwerddon am fwy o fanylion).

Mae'r achosion gerbron panel o dri fel arfer - cadeirydd gyda chymwysterau cyfreithiol, a dau 'aelod lleyg'. Mae'r aelodau lleyg yn defnyddio'u profiad ym maes cyflogaeth i benderfynu ar y ffeithiau. Weithiau bydd y cadeirydd yn eistedd ar ei ben ei hun (er enghraifft, i wrando ar unrhyw ddadleuon cyfreithiol).

Ni chodir tâl am fynd â'ch achos gerbron Tribiwnlys Cyflogaeth. Felly onid ydych yn talu cynrychiolydd, megis cyfreithiwr, nid yw'n costio dim i wneud hawliad.

A oes angen i chi fynd at Dribiwnlys Cyflogaeth?

Mae bob amser yn well ceisio datrys problemau drwy drafod, a chyn i chi fynd at dribiwnlys cyflogaeth dylech gael cyngor arbenigol, yn arbennig er mwyn cael gwybod beth yw eich siawns o lwyddo. Rhaid i chi wneud y canlynol:

• Mwy am sut i ddatrys problem yn y gwaith

Dechrau'r broses

I ddechrau dylech lenwi ffurflen ET1, y gellir ei chael gan y canlynol:

Gall CAB eich helpu i lenwi'r ffurflen.

Defnyddiwch y ffurflen i roi gwybodaeth amdanoch eich hun, eich cyflogwr a'ch cwyn, a chadarnhewch eich bod wedi dilyn trefn gwyno'ch cyflogwr os oes angen. Os ydych yn cwyno i chi gael eich diswyddo'n annheg does dim rhaid i chi fod wedi defnyddio trefn gwyno'r cyflogwr ond dylai'ch cyflogwr fod wedi defnyddio'r drefn ddisgyblu.

Anfonwch y ffurflen at swyddfa ganolog y Tribiwnlys Cyflogaeth. Byddant yn anfon copi at eich cyflogwr, sy'n gorfod ymateb o fewn 28 diwrnod.

• Cysylltu â Chyngor Ar Bopeth Opens new window
• Cael cyngor gan Acas Opens new window
• Ymweld â gwefan y Gwasanaeth Tribiwnlysoedd Cyflogaeth Opens new window

Terfynau amser

Rhaid i'r rhan fwyaf o geisiadau i Dribiwnlys Cyflogaeth gael eu gwneud o fewn tri mis i'r digwyddiad ond gall amrywio. Dim ond o dan amgylchiadau eithriadol y bydd tribiwnlysoedd yn ymestyn y terfyn amser. Holwch ynghylch y terfyn amser yn eich achos chi drwy ffonio llinell gymorth y Tribiwnlys Cyflogaeth ar 08457 959 775 (rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener).

A fydd eich hawliad yn mynd yn ei flaen?

Bydd y tribiwnlys yn cadarnhau a allwch wneud yr hawliad. Os oes unrhyw amheuaeth, bydd gwrandawiad rhagarweiniol yn cael ei gynnal, fel arfer gerbron y cadeirydd.

Gall y tribiwnlys benderfynu nad yw eich hawliad yn debygol o lwyddo a gorchymyn adolygiad cyn-gwrandawiad i ystyried y materion. Os ydynt yn teimlo nad ydych yn debygol o lwyddo, gallant wneud i chi dalu blaendal o hyd at £500, na fyddwch yn ei gael yn ôl os collwch.

Os bydd yr achos yn mynd yn ei flaen, gellir cynnal 'trafodaethau rheoli achos' i fanylu ar unrhyw faterion. Gall y tribiwnlys hefyd ofyn am ragor o wybodaeth gennych chi neu eich cyflogwr os nad ydynt yn gwbl glir am yr hawliad.

Setlo'r mater cyn gwrandawiad

Ceisiwch setlo'ch hawliad cyn mynd at y tribiwnlys - cofiwch, efallai na fyddwch yn ennill! Gallwch dynnu eich cwyn yn ôl fel arfer unrhyw bryd cyn y gwrandawiad. Bydd Acas yn cynnig gwasanaeth cymodi di-dâl a diduedd i chi a'ch cyflogwr. Mae'r cyfnod cymodi fel arfer am uchafswm o saith wythnos mewn achosion megis hawliadau cyflog, hyd at 13 wythnos ar gyfer diswyddo annheg, ac yn benagored ar gyfer hawliadau gwahaniaethu.

• Cael cyngor gan Acas Opens new window
• Rhagor o wybodaeth am ddidynnu arian o gyflog yn anghyfreithlon
• Diswyddo annheg - darllen mwy
• Darllen am wahaniaethu
• Mwy am gyfryngu, cymodi a chyflafareddu

Y gwrandawiad yn y tribiwnlys

Bydd y tribiwnlys yn eich hysbysu am ddyddiad eich gwrandawiad.

Does dim rhaid i chi ymddangos yn bersonol, ond mae'n rhaid i chi ddweud wrth y tribiwnlys os ydych am i'r achos gael ei glywed yn eich absenoldeb.

Wrth baratoi ar gyfer y gwrandawiad, sicrhewch fod yr holl ddogfennau y bwriadwch eu defnyddio gennych. Fel arfer mae'n helpu i ystyried pethau yn nhrefn dyddiad er mwyn cael dilyniant o ddigwyddiadau. Os ydych am ddefnyddio unrhyw ddogfennau, bydd rhaid i chi ddweud wrth yr ochr arall, gan roi saith niwrnod o leiaf o rybudd cyn y gwrandawiad iddynt.

Yn y gwrandawiad byddwch chi (neu eich cynrychiolwyr) a'ch cyflogwr yn cyflwyno'ch achosion i'r panel ac yn ateb cwestiynau. Bydd y panel wedyn yn dod i benderfyniad.

Gallwch fynd â thystion i'r gwrandawiad sy'n gallu rhoi tystiolaeth i gefnogi'ch achos. Os bydd unrhyw dystion yr hoffech eu cael yno yn gwrthod dod, gallwch ofyn i'r tribiwnlys eu gorfodi i fod yn bresennol.

Gallwch gynrychioli'ch hun, a bydd y panel yn ceisio gwneud pethau'n glir i chi. Mae'r drefn yn eithaf anffurfiol. Does dim cymorth cyfreithiol, ond os ydych yn aelod o undeb llafur, efallai y byddant yn talu am gyfreithiwr. Mae rhai yswirwyr cartrefi'n talu costau cyfreithiol rhesymol - edrychwch yn eich dogfennau polisi. Mewn achosion cymhleth, gallwch gael cymorth weithiau gan y Gwasanaeth Cyfreithiol Cymunedol.

• Ymweld â gwefan y Gwasanaeth Tribiwnlysoedd Cyflogaeth Opens new window

Yn wahanol i lysoedd eraill, fel arfer nid yw tribiwnlysoedd yn gorchymyn y naill ochr na'r llall i dalu costau oni fyddant yn penderfynu eich bod chi neu eich cyflogwr wedi gweithredu'n afresymol wrth ddod â'r achos ger ei fron, neu os oedd unrhyw gynrychiolwyr yn y gwrandawiad wedi ymddwyn yn afresymol.

Os byddwch yn ennill

Gall y tribiwnlys roi gorchymyn i'ch cyflogwr dalu iawndal, sy'n ddiderfyn ar gyfer gwahaniaethu neu ddiswyddo ar sail iechyd a diogelwch.

Ar gyfer hawliadau diswyddo annheg, mae'r dyfarniad yn cynnwys:

• y dyfarniad sylfaenol (a gyfrifir ar sail eich oed a faint yr ydych wedi gwasanaethu), a
• dyfarniad gwneud iawn, gyda therfyn uchaf o £63,000 (er mai yn anaml iawn y rhoddir yr uchafswm)

Ar gyfer diswyddo anghyfreithlon neu fathau eraill o dor-contract, gellir dyfarnu hyd at £25,000.

Bwriedir i'r iawndal ddigolledu'r person am yr enillion a gollwyd - does dim taliad am frifo teimladau (ac eithrio mewn achosion gwahaniaethu). Rhaid i chi geisio lleihau'ch colled (er enghraifft drwy gael swydd arall neu hawlio budd-daliadau).

Gall y tribiwnlys orchymyn eich cyflogwr i roi eich swydd yn ôl i chi os byddwch yn ennill achos diswyddo, os ydych am ei chael yn ôl.

• Cael gwybod mwy am dorri contract
• Mwy am ddiswyddo annheg

Os byddwch yn colli

Gallwch ofyn i’r tribiwnlys adolygu ei benderfyniad, er bod y sail dros allu gwneud hynny'n gyfyngedig. Gallwch hefyd apelio at Dribiwnlys Apêl Cyflogaeth, sydd ond yn edrych ar bwyntiau cyfraith (felly allwch chi ddim apelio os ydych yn teimlo bod y tribiwnlys wedi cael y ffeithiau'n anghywir). Yn yr achos hwn, mae gennych hawl i gymorth cyfreithiol.

Tribiwnlysoedd yng Ngogledd Iwerddon

Yng Ngogledd Iwerddon, Tribiwnlys Diwydiannol fydd yn delio â'r rhan fwyaf o anghydfodau sy'n ymwneud â gwaith, a Thribiwnlys Cyflogaeth Deg fydd yn delio ag anghydfodau'n ymwneud â gwahaniaethu o ran credoau crefyddol neu farn wleidyddol person.

Gellir cael mwy o wybodaeth am sut mae gwneud cais gan wefan y Tribiwnlysoedd Diwydiannol a'r Tribiwnlys Cyflogaeth Deg.

• Tribiwnlysoedd Diwydiannol a'r Tribiwnlys Cyflogaeth Deg, Gogledd Iwerddon Opens new window

Efallai y gall eich undeb llafur neu Ganolfan Cyngor Ar Bopeth roi cyngor neu gymorth i chi gyda'ch hawliad.

• Cyngor Ar Bopeth Gogledd Iwerddon Opens new window

Efallai y gall Comisiwn Cydraddoldeb Gogledd Iwerddon helpu os ydych chi'n honni bod rhywun wedi gwahaniaethu yn eich erbyn.

• Comisiwn Cydraddoldeb Gogledd Iwerddon Opens new window

Yn dibynnu ar eich sefyllfa ariannol, efallai y bydd gennych hawl i Gymorth Cyfreithiol i'ch helpu i gael cyngor cyfreithiol ynghylch eich hawliad ac i baratoi at eich achos, ond nid i gael cynrychiolaeth yn y gwrandawiad.

• Mynd i wefan Comisiwn Gwasanaethau Cyfreithiol Gogledd Iwerddon Opens new window

I gael mwy o wybodaeth am ddatrys anghydfodau yn y gweithle ewch i wefan yr Adran Cyflogaeth a Dysgu (Gogledd Iwerddon).

• Adran Cyflogaeth a Dysgu Gogledd Iwerddon Opens new window
• Sut i ddatrys problem yn y gwaith

Lle i gael cymorth

Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas Opens new window

Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â'r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Asiantaeth Cysylltiadau Llafur Opens new window

Gall eich Canolfan Cyngor Ar Bopeth (CAB) leol gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch Canolfan Cyngor Ar Bopeth leol Opens new window

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw hefyd.

• Cyflwyniad i undebau llafur

Gallwch gael cyngor cyfreithiol gan dwrnai neu asiantaeth gynghori.

• Ceisio cyngor cyfreithiol Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Gwybodaeth am Dribiwnlysoedd Cyflogaeth gan yr Adran Busnes, Menter a Diwygio Rheoleiddio (BERR) Opens new window
• Ymweld â gwefan y Gwasanaeth Tribiwnlysoedd Cyflogaeth Opens new window
• Cyngor i'ch cyflogwr am ddelio gyda hawliadau Tribiwnlys Cyflogaeth gan Business Link Opens new window