Gwefan llywodraeth y DU
Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU
Trefn llywio pennaf
dolenni i dudalennau eraill yn yr adran hon
Rhieni
Cyfryngu, cymodi a chyflafareddu
Gellir datrys problemau yn y gwaith mewn sawl ffordd heb fynd i lys neu Dribiwnlys Cyflogaeth, gan gynnwys cyfryngu, cymodi a chyflafareddu.
Cyfryngu
Gyda'r broses gyfryngu, mae arbenigwr diduedd yn siarad â'r ddwy ochr ar wahân, yn ogystal â gyda'i gilydd os oes angen, ac yn eu helpu i ddod o hyd i ateb y gall y ddwy ochr ei dderbyn. Mae hyn fel arfer yn gynt na chymryd camau cyfreithiol, yn aml bydd y broses yn para llai na diwrnod a bydd bron bob amser yn llai costus ac yn peri llai o straen. Rhaid i'r ddwy ochr gytuno i'r broses gyfryngu.
Mae'r cyfryngwr yn gwneud mwy na dim ond dweud wrthych beth y dylech ei wneud, mae hefyd yn rhoi cyngor am y materion dan sylw, ac yn gofyn cwestiynau sy'n helpu pobl i edrych ar eu hymddygiad eu hunain.
Mae'n well defnyddio'r broses gyfryngu yn gynnar mewn anghydfod. Fe'i defnyddir weithiau fel rhan o drefn gwyno.
Mae gan rai cwmnïau eu cyfryngwyr cymwys eu hunain, ac mae sefydliadau megis Acas, a'r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur yng Ngogledd Iwerddon, yn cynnig gwasanaethau cyfryngu proffesiynol. Defnyddir gwasanaeth Acas a'r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur yn bennaf ar gyfer y canlynol:
- helpu i ddatrys anghytundebau rhwng gweithwyr, er enghraifft gwrthdaro rhwng personoliaethau
- helpu i ddatrys problemau rhyngoch chi a'ch cyflogwr
- gwrando ar apeliadau yn erbyn camau disgyblu, yn aml mewn cwmnïau llai
Os byddwch yn bwrw ymlaen â'r broses gyfryngu, mae'n werth paratoi drwy roi'r broblem, yr hanes a'r canlyniadau posib a fyddai'n dderbyniol i chi ar bapur.
Nid yw cytundebau y deuir iddynt drwy gyfryngu'n gyfreithiol-rwym, oni chytunir ar hynny o ymlaen llaw.
Cymodi
Mae cymodi'n ddigon tebyg i gyfryngu ond fe'i defnyddir fel arfer pan fydd anghydfod cyfreithiol penodol, yn hytrach na phroblemau mwy cyffredinol. Fel arfer, bydd cymodwr yn bresennol i annog y ddwy ochr i ddod i gytundeb ymysg ei gilydd tra bydd cyfryngwr yn aml yn cynnig ei ateb ei hun.
Mae cymodi drwy Acas ar gael am ddim ac fe'i cynigir yn awtomatig os dygir achos gerbron Tribiwnlys Cyflogaeth (neu Dribiwnlys Diwydiannol yng Ngogledd Iwerddon). Os gallai'ch cais fynd i Dribiwnlys Cyflogaeth, gallwch hefyd ofyn am gymodi cyn i chi gyflwyno'ch cais. Mae'n rhaid i chi a'ch cyflogwr gytuno i'r broses gymodi cyn y gall ddigwydd.
Nid effeithir ar benderfyniad Tribiwnlys Cyflogaeth gan eich penderfyniad i roi cynnig ar gymodi. Felly, os penderfynwch beidio â mynd drwy broses gymodi, neu os byddwch yn rhoi cynnig arni ond nad yw'n gweithio, nid yw hyn yn gwneud unrhyw wahaniaeth.
Mae cymodwr hyfforddedig:
- yn siarad drwy’r materion dan sylw gyda phob ochr
- yn esbonio'r materion cyfreithiol perthnasol
- yn edrych ar gyfleoedd i ddatrys yr achos
- yn eich helpu chi a'ch cyflogwr i ddod i gytundeb sy'n gyfreithiol-rwym
Mae'r cymodwr yn ddiduedd ac yn annibynnol (ac felly nid yw o blaid yr un ochr na'r llall a does ganddo/i ddim i'w ennill), ac mae eich trafodaethau'n gyfrinachol. Bydd yn eich helpu i gael trefn ar eich meddyliau, ac i edrych ar syniadau sydd gennych i ddatrys y broblem.
Dyma'r manteision:
- bydd gennych well dealltwriaeth o'r materion dan sylw
- efallai y gallwch ddatrys y broblem heb orfod mynd i wrandawiad tribiwnlys
- gallech gael ateb ar eich telerau eich hun
- gall setliad gynnwys pethau na fyddant yn cael eu cynnwys mewn dyfarniad gan dribiwnlys (megis cael geirda da)
Mae'r setliadau a wneir drwy wasanaeth cymodi Acas a'r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur yn gyfreithiol-rwym. Byddwch yn llofnodi cytundeb o'r enw COT 3, ac unwaith i chi gytuno iddo – ar lafar hyd yn oed – ni allwch dynnu'n ôl. Os byddwch chi neu eich cyflogwr yn torri'r cytundeb, gallent eich siwio, neu gallech chi eu siwio hwy.
Math arall o gytundeb sy'n gyfreithiol-rwym yw 'cytundeb cyfaddawd'. Defnyddir y cytundebau hyn pan nad na fydd Acas na'r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur yn ymwneud â'r achos. Mae'r gofynion yn gaeth iawn gyda chytundeb cyfaddawd - nid yw ei roi ar ddu a gwyn a'i lofnodi'n ddigon. Er mwyn i'r cytundeb fod yn effeithiol, rhaid iddo fod yn ysgrifenedig, yn ymwneud â'ch hawliad, a rhaid i chi fod wedi cael cyngor arbenigol gan rywun ag yswiriant priodol, cyfreithiwr fel arfer.
Gyda'r ddau fath o gytundeb cyfreithiol-rwym, ni fyddwch wedyn yn gallu mynd â'ch achos i Dribiwnlys Cyflogaeth.
Chi sydd i benderfynu a ydych am dderbyn setliad neu beidio. Weithiau gall y cyflogwr roi cryn bwysau arnoch i dderbyn (er enghraifft, efallai y bydd yn dweud na fyddwch yn cael dim oni dderbyniwch y cynnig yn y fan a'r lle) ond dylech gofio bod gennych ddewis bob amser. Mae setlo fel arfer yn haws na mynd i dribiwnlys ond gall y swm y byddwch yn ei dderbyn fod yn llai, ac efallai y bydd eich cyflogwr yn gosod amodau (er enghraifft, cytundeb cyfrinachedd). Os nad ydych yn sicr a ddylech dderbyn cynnig neu beidio, ystyriwch gael cyngor arbenigol.
Cyflafareddu
Mae'r broses gyflafareddu'n defnyddio person allanol diduedd (cyflafareddwr) i ddewis rhwng dau hawliad. Mae'r cyflafareddwr yn gweithredu fel barnwr, gan wneud penderfyniad cadarn ar yr achos. Fel arfer bydd y ddwy ochr yn yr anghydfod yn cytuno ymlaen llaw a fydd penderfyniad y cyflafareddwr yn gyfreithiol-rwym (sy'n golygu y byddant yn gorfod cydymffurfio â'r penderfyniad) neu beidio (fel y gallant barhau i fynd i lys neu dribiwnlys).
Defnyddir cyflafareddu'n aml mewn anghydfodau ar y cyd. Er enghraifft, os oes undeb llafur yn ystyried streic dim ond oherwydd nad ydynt yn gallu cytuno gyda chyflogwr, efallai y byddant yn cytuno i dderbyn gwasanaeth cyflafareddwr annibynnol (o Acas neu'r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur fel arfer) i edrych ar y sefyllfa a gwneud penderfyniad rhesymegol.
Gellir defnyddio cyflafareddu hefyd i setlo anghydfodau unigol. Os ydych chi a'ch cyflogwr yn cytuno i fynd at gyflafareddwr, gall fod yn ffordd gyflym o ddatrys problem heb y straen a'r gost o Dribiwnlys Cyflogaeth.
Rhaid i'r ddwy ochr gytuno i gyflafareddu. Mae'n gynt ac yn llai ffurfiol na Thribiwnlys Cyflogaeth. Mae Acas, yr Asiantaeth Cysylltiadau Llafur a rhai sefydliadau masnachol, yn cynnig gwasanaethau cyflafareddwyr arbenigol.
Cynllun cyflafareddu Acas
Mae gan Acas gynllun cyflafareddu di-dâl sy'n gallu penderfynu ar achosion o ddiswyddo annheg ac anghydfodau ynghylch gweithio hyblyg, pan nad oes unrhyw faterion cyfreithiol cymhleth i'w hystyried.
Rhaid i'r ddwy ochr gytuno i'r broses gyflafareddu. Bydd yn rhaid i chi lofnodi cytundeb, ar ôl cael cyngor gan Acas neu gan gynghorydd annibynnol fel twrnai. Unwaith y byddwch wedi llofnodi, allwch chi ddim mynd at Dribiwnlys Cyflogaeth.
Gallwch dynnu allan o'r broses ar ôl i chi lofnodi'r cytundeb, ond allwch ddim mynd at Dribiwnlys Cyflogaeth wedyn. All eich cyflogwr ddim tynnu allan oni fyddwch chi'n cytuno i hynny. Gallwch chi a'ch cyflogwr ddal i ddod i gytundeb cyn y gwrandawiad cyflafareddu.
Bydd yr Asiantaeth Cysylltiadau Llafur yn cynnal cynllun tebyg yng Ngogledd Iwerddon.
Lle i gael cymorth
Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.
Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â'r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.
Gall eich Canolfan Cyngor Ar Bopeth (CAB) leol gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.
Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw.
Efallai y gall cyfreithiwr neu asiantaeth gynghori eich helpu i benderfynu ar y llwybr gorau i chi.
Mwy o ddolenni defnyddiol
Additional links
Ei wneud ar y we
Allweddumynediad llywodraeth y DU
