Gwefan llywodraeth y DU

Amser o'r gwaith gyda thâl ar gyfer dyletswyddau undeb

Os ydych chi'n gyflogedig ac yn swyddog (neu'n aelod etholedig megis stiward neu gynullydd) undeb llafur a gydnabyddir gan eich cyflogwyr, fe gewch amser rhesymol o'r gwaith i wneud rhai o ddyletswyddau'r undeb. Ymhlith y rhain, mae:

Os ydych chi'n gynrychiolydd dysgu i'ch undeb, bydd gennych yr hawl i gael amser rhesymol o'r gwaith ar gyfer hyn yn ystod oriau gweithio, ar yr amod bod eich undeb wedi rhoi rhybudd ysgrifenedig i'ch cyflogwyr eich bod yn gynrychiolydd dysgu a bod eich undeb wedi'i gydnabod gan eich cyflogwyr.

Dyma'r dyletswyddau y caiff cynrychiolydd dysgu undeb gymryd amser o'r gwaith â thal ar eu cyfer:

Mae rhestr fanwl o enghreifftiau o ddyletswyddau perthnasol undeb llafur yng Nghod Gweithredu Acas.

• Cymorth gyda ffeiliau PDF
• Darllen cod Gweithredu ACAS am ddyletswyddau undeb llafur Opens new window

Ar gyfer yr amser hwn, fe gewch yr un tâl ag y byddwch chi fel arfer yn ei gael. Os yw eich enillion yn amrywio, dylid seilio'r tâl ar eich enillion fesul awr ar gyfartaledd.

• Darllen mwy am ddatrys eich problemau yn y gwaith

Amser o'r gwaith heb dâl ar gyfer gweithgareddau undeb llafur

Caniateir i weithwyr sy'n aelodau o undeb cydnabyddedig gael amser rhesymol o'r gwaith heb dâl yn ystod y diwrnod gweithio i gymryd rhan yng ngweithgareddau'r undeb neu i sgwrsio gydag un o gynrychiolwyr dysgu'r undeb. Fe gewch amser o'r gwaith ar gyfer:

Os ydych chi'n swyddog undeb, gallwch hefyd gael amser o'r gwaith heb dâl i fynd i gynadleddau a chyfarfodydd yr undeb, gan gynnwys pwyllgorau llunio-polisi'r undeb.

Er nad oes gennych hawl statudol i chi gael tâl am yr amser hwn, bydd rhai cyflogwyr yn dewis talu dan rai amgylchiadau. Mae'n bosibl y bydd eich contract cyflogaeth yn esbonio a oes gennych chi'r hawl i dâl ai peidio.

Gan na chewch chi fel arfer eich talu am amser o'r gwaith ar gyfer gweithgareddau'r undeb, yn aml iawn, fe'u cynhelir yn ystod amser egwyl, megis amser cinio.

Er mai gweithgarwch undeb llafur yw gweithredu diwydiannol, nid oes hawl gennych i gael amser o'r gwaith ar gyfer hyn. Fodd bynnag, bydd gan swyddogion yr undeb yr hawl i amser o'r gwaith i gymryd rhan mewn negodiadau i osgoi gweithredu diwydiannol.

• Mwy am gontractau cyflogaeth
• Mwy am weithredu diwydiannol

Beth sy'n 'rhesymol'?

Mae'n bwysig i swyddogion a chynrychiolwyr yr undeb, a chyflogwyr, fod yn rhesymol wrth ymdrin â cheisiadau am gael amser o'r gwaith ar gyfer dyletswyddau a gweithgareddau'r undeb. Nid oes diffiniad cyfreithiol o'r hyn a olygir wrth amser rhesymol o'r gwaith. Rhaid i chi ystyried y math o gyflogwr/wraig, bod rhaid dal i gynhyrchu, pwysigrwydd iechyd a diogelwch yn y gwaith a faint o amser rydych chi eisoes wedi'i gael.

Os bydd pobl yn ceisio amser o'r gwaith ar gyfer dyletswyddau a/neu weithgareddau undeb llafur, dylent roi cymaint o rybudd ag y bo modd i'w cyflogwyr a manylion pwrpas yr amser hwnnw a faint o amser y bydd ei angen.

Mae Cod Gweithredu Acas yn argymell bod gan undebau a chyflogwyr unigol gytundebau ffurfiol ynghylch amser o'r gwaith ar gyfer gweithgareddau'r undeb.

• Cymorth gyda ffeiliau PDF
• Darllen cod Gweithredu ACAS am ddyletswyddau undeb llafur (PDF 198K) Opens new window

Beth os na chewch chi amser o'r gwaith?

Os cewch chi'ch diswyddo am fynnu'ch hawliau i gael amser o'r gwaith ar gyfer gweithgareddau neu ddyletswyddau'r undeb, bydd hynny'n annheg. Yna, fe gewch fynd ag achos diswyddo annheg gerbron Tribiwnlys Cyflogaeth. Fe gewch hefyd wneud cais i'r Tribiwnlys am orchymyn lliniaru dros dro, sy'n golygu bod rhaid i'ch cyflogwyr eich derbyn yn ôl nes y ceir penderfyniad am eich achos. Dylech ymgynghori â'ch swyddog undeb amser llawn am y drefn lliniaru dros dro.

Os nad yw eich cyflogwyr yn fodlon i chi gael amser rhesymol ar gyfer gweithgareddau neu ddyletswyddau'r undeb, neu os ydych chi'n swyddog neu'n gynrychiolydd dysgu undeb llafur ac nad yw eich cyflogwyr yn talu i chi am rywfaint neu'r cyfan o'r amser pan nad ydych wrth eich gwaith, bydd gennych sail dros gwyno wrth Dribiwnlys Diwydiannol.

Cyn mynd â'r mater gerbron Tribiwnlys Diwydiannol, ceisiwch ddatrys y broblem drwy ei thrafod gyda'ch cyflogwyr, gan ddefnyddio gwasanaeth un o swyddogion amser llawn yr undeb o bosibl, neu holwch i weld a wnaiff eich cyflogwyr ddefnyddio gwasanaeth Acas. Ni ddylech gwyno wrth Dribiwnlys Cyflogaeth nes i bethau fynd i'r pen. Mae'n well ceisio datrys anghydfodau drwy drafod a chymodi.

• Gwybodaeth am ddatrys anghydfodau yn y gwaith
• Mwy am gymodi drwy Acas

Ble i gael cymorth

Mae'r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chymrodeddu (Acas) yn cyhoeddi Cod Gweithredu ynghylch hawl pobl i gael amse ro'r gwaith ar gyfer dyletswyddau a gweithgareddau undeb, ac mae'n cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8am a 6pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas Opens new window

Gall y Gwasanaeth Cyngor ar Bopeth (CAB) hefyd gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch canolfan Cyngor ar Bopeth leol Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Canllawiau manwl am undebau llafur a hawliau cydfargeinio gan yr Adran Masnach a Diwydiant Opens new window
• Cyngor i'ch cyflogwyr am hawliau undebau llafur gan Business Link Opens new window