Gwefan llywodraeth y DU

Pympiau sy’n codi gwres o’r ddaear

Bydd pympiau sy’n codi gwres o’r ddaear yn trosglwyddo gwres o’r ddaear i adeilad er mwyn gwresogi’r ystafelloedd ac, mewn rhai achosion, i gynhesu dŵr poeth ymlaen llaw yn y cartref.

Mae’n defnyddio pibell fawr sy'n llawn dŵr a gwrthrewydd, sy’n creu cylch dan y ddaear, i ddal y gwres sy'n codi o'r ddaear. Yna, bydd y gwres hwnnw’n cael ei drosglwyddo – gan weithio mewn ffordd groes i oergell fwy neu lai – i wresogyddion, i system wresogi dan y llawr neu i ddŵr er mwyn i chi gael dŵr poeth.

Mae’r Ymddiriedolaeth Arbed Ynni yn tynnu sylw at rai materion y dylid eu hystyried ynghylch cael pwmp sy’n codi gwres o’r ddaear:

• Gellir cyfuno pympiau sy’n codi gwres o’r ddaear â gwresogyddion ond mae system wresogi dan y llawr yn well
• mae gofyn bod gennych ddigon o le a bod y ddaear yn addas i greu ffos neu dwll er mwyn creu cylch sy’n mynd drwy’r ddaear
• efallai y bydd angen i chi gael system wresogi wrth gefn
• gellir lleihau costau drwy gyfuno’r gwaith gosod â gwaith adeiladu arall
• os byddwch wedi insiwleiddio’r waliau, y llawr a’r groglofft cyn rhoi’r pwmp sy’n codi gwres o'r ddaear yn ei le, ni fydd angen cymaint o wres arnoch

Bydd system chwech i wyth cilowat (kW) arferol yn costio rhwng £7,300 ac £11,800, yn ogystal â chost cysylltu â’r system ddosbarthu. Gall hyn amrywio yn ôl eiddo a lleoliad.

• Enghreifftiau o brosiectau sy’n defnyddio pympiau sy’n codi gwres o’r ddaear Opens new window
• Astudiaeth achos am bympiau sy’n codi gwres o’r ddaear gan yr Ymddiriedolaeth Arbed Ynni Opens new window

Bio-ynni

Mae bio-ynni yn defnyddio biomas – defnydd organig, ond nid tanwyddau ffosil – i gynhyrchu ynni. Mae’r CO2 sy'n cael ei ryddhau pan fydd ynni'n cael ei gynhyrchu o fiomas yn cael ei gydbwyso gan y CO2 sy’n cael ei amsugno wrth i’r tanwydd gael ei greu. Gelwir hyn yn broses carbon niwtral.

Mae’r bio-danwyddau hyn yn perthyn i ddau brif gategori:

• biomas pren fel coed o fforestydd, defnyddiau pren heb eu trin, pren coedlan (fel coed helyg)
• biomas heb fod yn bren, fel gwastraff anifeiliaid, cynhyrchion diwydiannol a bioddiraddadwy trefol a geir wrth gynhyrchu bwyd, a chnydau sy’n uchel o ran egni (fel rêp, siwgr cansen, corn)

Ar gyfer biomas a ddefnyddir ar raddfa fechan yn y cartref, daw’r tanwydd fel arfer o belenni pren, sglodion pren a logiau pren. Mae dwy brif ffordd o ddefnyddio biomas i wresogi eiddo domestig:

• stôf sy’n sefyll ar ei phen ei hun ac yn gwresogi ystafell. Gellir defnyddio logiau neu belenni yn danwydd ar eu cyfer. Yn gyffredinol byddant yn cynhyrchu 6 i 12kW, a gellir gosod boeler ôl ar rai modelau er mwyn gwresogi dŵr
• boeleri sydd wedi’u cysylltu â systemau dŵr poeth a gwres canolog. Mae pelenni, logiau neu sglodion pren yn addas ar gyfer y rhain (rhaid eu bwydo i mewn i’r boeler â llaw) ac yn gyffredinol maent yn fwy na 15kW

Dywed yr Ymddiriedolaeth Arbed Ynni y dylech ystyried y materion canlynol os ydych chi’n ystyried cael stôf neu foeler biomas. Bydd gosodwr achrededig yn gallu rhoi cyngor ac arweiniad manylach am bethau eraill i’w hystyried.

• mae’n bwysig bod gennych le i gadw’r tanwydd, mynediad da at y boeler er mwyn gallu ei lwytho, yn ogystal â chyflenwr tanwydd lleol
• rhaid bod digon o aer yn symud i weithio’r stôf yn briodol
• rhaid rhoi'r dechnoleg yn ei lle yn unol â rheoliadau diogelwch ac adeiladu (Gweler Rhan J o’r Rheoliadau Adeiladu)
• dim ond mewn offer ar wahân i bethau eraill y gellir llosgi pren, dan y Ddeddf Aer Glân. I offer domestig y mae hyn yn berthnasol gan amlaf
• os yw’r adeiladu yn rhestredig neu mewn ardal o harddwch naturiol eithriadol, bydd angen i chi holi adran gynllunio’ch Awdurdod Lleol cyn gosod simnai

Bydd gwresogyddion sy'n sefyll ar eu pen eu hunain mewn ystafell yn costio oddeutu £3,000 i’w gosod. Bydd cost boeleri yn amrywio yn dibynnu ar y tanwydd y dewisir ei ddefnyddio. Byddai’n costio rhwng oddeutu £5,500 a £12,000 i osod boeler pelenni 20kW cyffredin. Bydd boeler o’r maint hwnnw’n gwresogi tŷ pâr tair ystafell wely drwy’r flwyddyn. Byddai system tua’r un maint lle mae angen bwydo’r logiau i mewn iddi ychydig yn rhatach.

Gyda systemau biomas, yn wahanol i fathau eraill o ynni adnewyddadwy, mae angen i chi dalu am y tanwydd. Mae costau tanwydd yn gyffredinol yn dibynnu ar y pellter rhyngoch chi a’ch cyflenwr. Bydd y costau rhedeg yn rhatach os byddwch yn byw mewn ardal sydd heb gyflenwad nwy.

• Cyngor gan y Porth Cynllunio am roi Rheoliadau Cynllunio ar waith Opens new window
• Enghreifftiau o brosiectau biomas Opens new window
• Download 'Taflen ffeithiau biomas gan yr Ymddiriedolaeth Arbed Ynni’ (PDF, 852K)
• Cymorth gyda ffeiliau PDF
• Cael gwybod mwy am bio-ynni a ddefnyddir am drafnidiaeth

Gwres ac ynni cyfunol (micro) – (micro-CHP)

Mae micro-CHP yn dechnoleg newydd sy’n adfer ac yn defnyddio’r gwres a gynhyrchir pan gynhyrchir trydan. Bydd uned micro-CHP tebyg i foeler nwy yn darparu gwres ar gyfer gwresogi ystafelloedd a dŵr yn yr un modd â boeler, ond bydd hefyd yn darparu trydan ar gyfer goleuadau a pheiriannau domestig.

Mae gan y dechnoleg hon y potensial i fod yn ffordd effeithlon iawn o ddefnyddio tanwyddau ffosil, fel nwy naturiol. Yn ogystal â nwy, bydd cyfran sylweddol ohonynt yn llosgi tanwyddau amgen, adnewyddadwy. Nid yn unig y mae micro-CHP yn fwy effeithlon gan ei fod yn defnyddio gwres, mae hefyd yn osgoi’r colledion a geir wrth drosglwyddo a dosbarthu.

Mae’r systemau micro-CHP presennol yn fwyaf addas ar gyfer cartrefi mwy sy’n cynnwys tair ystafell wely neu ragor, neu dai hŷn lle byddai’n anodd gwella'r ffordd y mae wedi ei inswleiddio, fel tŷ â waliau brics cadarn. Mewn cartrefi o'r fath mae gan micro-CHP y potensial i arbed rhwng pump a deg y cant ar garbon – gyda gostyngiad nodweddiadol o oddeutu 200kg a 800kg o CO2 bob blwyddyn. Ond mae’r systemau sydd ar gael ar hyn o bryd yn cynnig llai o fanteision i dai llai a thai mwy newydd.

I fanteisio’n llawn ar y dechnoleg, rhaid gosod rhwydweithiau gwres (gan ddefnyddio dŵr sy'n cael ei redeg drwy bibell fel arfer). Gall y rhain fod yn ddrud – rhwng £500 a £800 i bob kW y gellir ei gynhyrchu. Mae’r cyfnod arferol ar gyfer gweld gwerth am arian ar ôl buddsoddi mewn micro-CHP yn fwy na phum mlynedd. Fodd bynnag, bydd lefelau effeithlonrwydd uchel systemau micro-CHP yn arwain at ostyngiad yng nghyfanswm y tanwyddau a ddefnyddir. Ac mae defnyddio llai o danwydd yn golygu gostyngiad sylweddol ar gostau ynni.

Mae’n werth cofio bod y dechnoleg hon yn dal i gael ei datblygu ac nid yw’n ateb pob pwrpas. Felly, mae angen bod yn ofalus wrth wneud yn siŵr ei bod yn addas.

• Y wybodaeth ddiweddaraf am dechnoleg micro-CHP gan yr Ymddiriedolaeth Carbon Opens new window

Gwybodaeth am grantiau a chymhellion ariannol eraill

Dilynwch y dolenni isod i gael gwybod beth sydd ar gael:

• Cymhellion ariannol i gynhyrchu’ch ynni eich hun ar gyfer eich cartref
• Cymhellion ariannol i gynhyrchu’ch ynni eich hun ar gyfer eich cymuned

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Dysgu mwy gan y Gymdeithas Pympiau sy’n codi Gwres o’r Ddaear Opens new window
• Astudiaethau achos ynghylch biomas gan yr Ymddiriedolaeth Arbed Ynni Opens new window
• Mwy am dechnoleg micro-CHP gan y Gymdeithas Gwres ac Ynni Cyfunol Opens new window