Gwefan llywodraeth y DU

Dal eich gafael am fwy o amser

Bydd mwy na 6 miliwn o eitemau trydanol yn cael eu taflu yn y Deyrnas Unedig bob blwyddyn. Tra bydd cyfrifiadur yn cael ei gynhyrchu a'i ddefnyddio, bydd yn defnyddio cymaint ag oddeutu deg gwaith ei bwysau mewn tanwyddau ffosil a chemegau. Dyma beth allwch chi ei wneud:

• ystyried cynyddu faint o gof (RAM) sydd yn eich cyfrifiadur neu newid y ddisg galed yn hytrach na phrynu cyfrifiadur newydd
• does dim angen i chi gael ffôn symudol newydd bob blwyddyn – mae digon o gadmiwm mewn ffôn symudol sy'n cael ei daflu i lygru 600,000 litr o ddŵr, a bydd y rhan fwyaf o ffonau yn para am bum mlynedd o leiaf
• peidiwch â chymryd bod angen monitor newydd arnoch wrth brynu cyfrifiadur newydd – mae monitorau'n cynnwys cemegau sy'n anodd eu gwaredu'n ddiogel

Prynu offer ynni-effeithlon

Pethau i’w cofio:

• gorau po leiaf – bydd teledu fawr yn defnyddio mwy o ynni nag un fach
• pan fyddwch yn prynu peiriannau newydd ar gyfer eich swyddfa, holwch yr adwerthwr a ydynt yn cydymffurfio â gofynion Energy Star ar gyfer cyfrifiaduron, monitorau, peiriannau ffacs a pheiriannau sganio
• chwiliwch am y label TCO ar fonitorau
• edrychwch am y label Energy Saving Recommended os ydych chi'n prynu teledu digidol integredig (IDTV), neu bydd rhai modelau'n dangos yr Ecolabel Ewropeaidd
  

• Mwy am y cynllun labeli Energy Star Opens new window

• Mwy am label TCO Opens new window

• Dod o hyd i Deledu Digidol Integredig Energy Saving Recommended Opens new window

• Cael gwybod mwy am yr Ecolabel Opens new window

Meddyliwch cyn argraffu

Peidiwch ag argraffu os nad oes gwir angen i chi wneud hynny oherwydd bydd hyn yn arbed ynni, papur ac inc. Dyma rai o'r pethau eraill y gallwch eu gwneud:

• argraffu ar y ddwy ochr er mwyn arbed papur
• ailgylchu papur gwastraff, a defnyddio papur wedi'i ailgylchu
• clicio ar y dewisiadau 'drafft' neu 'economi' wrth argraffu er mwyn arbed inc
• ail-lenwi neu ailgylchu cetris inc

• Mwy am ailgylchu cetris argraffu Opens new window

Canfod cartref newydd i'ch teclynnau – neu eu hailgylchu

Bydd nwyddau electronig yn aml yn cynnwys cemegau niweidiol megis plwm, deunyddiau atal fflamau wedi'u brominadu, cadmiwm ac arian byw. Gall y rhain achosi llygredd os na chânt eu gwaredu mewn dull priodol. Dyma beth allwch chi ei wneud:

• ceisio dod o hyd i gartrefi newydd ar gyfer dyfeisiadau nad oes mo'u hangen arnoch drwy eu rhoi i elusen neu sefydliad priodol arall – mae dros hanner yr eitemau electronig sy'n cael eu taflu yn dal i weithio neu'n hawdd eu trwsio
• mynd ag eitemau na ellir eu defnyddio i ganolfan ailgylchu lle gellir tynnu deunyddiau gwerthfawr neu niweidiol ohonynt yn ddiogel, a'u hailddefnyddio neu'u gwaredu. Bydd ailgylchu deunyddiau craidd fel alwminiwm o gyfrifiaduron yn arbed deunyddiau craidd ac ynni
• os ydych chi'n ailgylchu cyfrifiadur, cychwynnwch drwy wneud yn siŵr eich bod yn dileu'n barhaol bob ffeil a rhaglen sydd ar y ddisg galed
• pan fyddwch yn prynu teclyn trydanol newydd dylech ofyn i'r siop gymryd eich hen un, neu ddweud wrthych ble gallwch fynd ag ef i'w ailgylchu – mae hyn yn rhan o'r rheoliadau Cyfarpar Trydanol ac Electronig Gwastraff (WEEE)

• Cael gwybod mwy am sut i ailgylchu neu ailddefnyddio ffonau symudol Opens new window

• Cael gwybod sut i ailgylchu neu ailddefnyddio cyfrifiaduron Opens new window

• Cael gwybod beth i wneud gyda’ch teledu nid ydych eisiau rhagor Opens new window

• Freecycle - dod o hyd i gartrefi i nwyddau nad oes mo'u hangen arnoch Opens new window

• Mwy ynghylch y gyfraith newydd ar wastraff trydanol a chyfarpar electronig Opens new window

Arbedwch ynni – neu diffoddwch ef

Bydd eitemau electronig sy'n cael eu gadael yn y modd segur, a theclynnau gwifrio ffonau symudol sy'n cael eu gadael yn y plwg, yn defnyddio ynni. Gallwch wneud y canlynol:

• tynnu eich gwefrwyr o'r plygiau: bydd gwefrwyr ffonau symudol a gwefrwyr gliniaduron yn defnyddio ynni pan fyddant yn y soced hyd yn oed os nad ydynt wedi'u cysylltu â'ch ffôn neu'ch cyfrifiadur
• dewis offer cyfrifiadur sy'n ynni-effeithlon: er enghraifft, dim ond tua un chweched o'r ynni a ddefnyddir gan gyfrifiaduron desg y mae gliniaduron ond yn ei ddefnyddio
• bydd diffodd eich monitor pan fyddwch yn gadael eich cyfrifiadur, a defnyddio'r nodweddion arbed ynni sydd arno yn lleihau'n sylweddol faint o ynni a ddefnyddir ganddo
• ceisiwch ddiffodd teledu ar y set neu yn y plwg, yn hytrach na drwy ddefnyddio'r teclyn newid sianelau

• Mwy am ddefnyddio'r nodweddion arbed ynni ar eich cyfrifiadur Opens new window

Ailwefru eich batris

Bydd 600 miliwn o fatris yn cael eu taflu bob blwyddyn, a'r rheini'n cynnwys sylweddau peryglus megis cadiwm yn ogystal â metelau gwerthfawr.

• defnyddiwch fatris y gellir eu hailwefru pan fo modd: mae angen 50 gwaith gymaint o ynni i wneud batri na'r ynni trydanol y bydd y batri ei hun yn ei gynhyrchu
• ceisiwch brynu batris NiMH (metal hydrid nicel) y gellir eu hailwefru - maent yn para'n hirach ac yn peri llai o niwed i'r amgylchedd na'r batris nicel cadmiwm (NiCD) hŷn
• ailgylchwch y batris nad oes mo'u hangen arnoch pan fydd hynny'n bosib
• mae teclynnau gwynt neu solar megis radios a fflachlampau'n eich galluogi i hepgor batris yn gyfan gwbl

• Lle i ailgylchu batris Opens new window

Y mater ehangach

Erbyn hyn, mae cyfraith yr Undeb Ewropeaidd yn golygu y bydd yn rhaid i gynhyrchwyr gymryd hen nwyddau electronig yn ôl, neu fynd â nhw i safle casglu am ddim
Mae angen llawer o ynni i gynhyrchu offer electronig – sy'n cyfrannu at newid yn yr hinsawdd. Gwneir setiau teledu a nwyddau electronig eraill o gopr, plwm a haearn yn ogystal â phlastig. Gall gwaredu'r offer yn derfynol arwain at ryddhau cemegau peryglus megis deuocsinau. Bydd pob dinesydd cyffredin yn y Deyrnas Unedig yn cynhyrchu 3.3 tunnell o wastraff electronig yn ystod ei oes

• Defnydd adnoddau a gwastraff

Mwy o ddolenni defnyddiol

• RecycleNow Opens new window

• Yr Ymddiriedolaeth Arbed Ynni (EST) Opens new window

• Gwella'ch sgiliau cyfrifiadurol a'ch sgiliau Technoleg Gwybodaeth (adran addysg a dysgu)

• Defnyddio cyfrifiaduron mewn modd diogel (adran cyflogaeth)

• Gwneud cyfrifiadur yn haws ei ddefnyddio (adran pobl anabl)

• Bod yn ddiogel ar-lein (adran y cartref a’r gymuned)