Gwefan llywodraeth y DU

Newid yn yr hinsawdd

Ar ben y rhestr o broblemau sy'n cael eu hachosi gan lygredd mae newid yn yr hinsawdd, sy'n bennaf o ganlyniad i ddefnydd ynni, trafnidiaeth a phrosesau diwydiannol.

• Newid yn yr hinsawdd: canllaw cyflym

Llygredd dŵr, aer a thir

Achosion o lygredd

Gallwch roi gwybod am ddigwyddiadau llygredd am ddim drwy ffonio'r llinell frys 24 awr:

• 0800 807 060

Gall llygredd effeithio ar ddŵr, aer neu dir. Yn gyffredinol, ceir dau fath o lygredd:

Llygredd o ffynhonnell pwynt
Gelwir llygredd sy'n dod o un ffatri neu allfa benodol yn llygredd o ffynhonnell pwynt.

Llygredd gwasgaredig
Gelwir llygredd sy'n dod o nifer o ffynonellau, dros ardaloedd mawr, yn llygredd gwasgaredig. Er enghraifft:

• plaleiddiaid a ddefnyddir ar ffermydd, glaswellt, mannau hamdden (e.e. cyrsiau golff a pharciau) neu erddi – gall y rhain, a sylweddau eraill sy'n mynd i ddŵr yn y pen draw, niweidio pysgod a phlanhigion
• mwg o egsôsts cerbydau – mae'r rhain yn cynnwys gronynnau mân sy'n gallu effeithio ar bobl â chyflyrau resbiradol, a nitrogen deuocsid sy'n gallu achosi effeithiau iechyd a glaw asid
• deunydd gwrth-dân a ddefnyddir ar eitemau megis dillad a dodrefn
• sylweddau cartref sy'n mynd i lawr y draen, megis cynhyrchion glanhau a gweddillion o'r egsôst sy'n cymysgu gyda'r dŵr wrth olchi eich car, metelau wedi ymdoddi o bibellau neu hormonau o'r bilsen atal cenhedlu

• Rhagolwg o lygredd – Asiantaeth yr Amgylchedd Opens new window

Llygredd o safleoedd diwydiannol

Mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn rheoleiddio llygredd o unedau diwydiannol mwy, sy'n gorfod rhoi amcangyfrifon o'r sylweddau y maent yn eu gollwng bob blwyddyn a rhoi gwybod os ydynt wedi mynd y tu hwnt i'r rhain. Mae'r rheoleiddio hwn yn ystyried effaith y gollyngiadau hyn ar iechyd yr amgylchedd a phobl. Mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn cadw cyfrif blynyddol, neu restr stoc, o wybodaeth am ryddhau llygryddion, ac mae ar gael i'r cyhoedd.

• Cael gwybod am yr amgylchedd yn eich ardal chi, gan gynnwys llygredd Opens new window

Achosion o lygredd

Gall achosion o lygredd megis gollyngiadau olew, neu ryddhau carthion amrwd ar ddamwain, niweidio'r amgylchedd. Gall y digwyddiadau hyn ladd pysgod a bywyd dŵr arall, a gallant fygwth iechyd pobl. Mae digwyddiadau eraill, megis tipio anghyfreithlon, yn diraddio cymdogaethau ac yn sbwylio cefn gwlad.

Yn 2005, cafodd bron i 1,000 o ddigwyddiadau llygredd effaith ddifrifol ar yr amgylchedd yng Nghymru a Lloegr - achosodd dros 100 o'r rhain niwed sylweddol i'r amgylchedd.

Yn 2005, carthion a deunydd gwastraff - fel asbestos, sbwriel cartref a rhannau cerbydau - oedd y llygryddion mwyaf cyffredin yn y digwyddiadau hyn. Cemegion (cemegion peryglus, gan amlaf) oedd y llygryddion mwyaf cyffredin yn y digwyddiadau mwyaf difrifol. Roedd dros hanner achosion o lygredd domestig yn cynnwys llygryddion peryglus.

Erlyn a rhoi gwybod am ddigwyddiadau

Erlynir cwmnïau sy'n achosi digwyddiadau llygredd difrifol. Yn 2005, erlynodd yr Asiantaeth 317 o fusnesau, gan arwain at gyfanswm dirwyon dros £2.7 miliwn. Yn ogystal â dirwyon, gellir anfon pobl sy'n llygru i'r carchar, neu roi cosbau eraill iddynt.

I roi gwybod am ddigwyddiadau llygredd, ffoniwch y llinell frys 24 awr ddi-dâl: 0800 807 060.

• Rhoi gwybod am dir a dŵr wedi'u llygru

Llygredd aer

Dewis car sy'n defnyddio tanwydd yn effeithlon

Gall car sy'n defnyddio tanwydd yn effeithlon helpu i leihau eich cyfraniad at lygredd aer ac arbed arian i chi

• Y 10 car sy'n defnyddio tanwydd yn fwyaf effeithlon Opens new window

Mae oddeutu 150 achos difrifol o lygredd bob blwyddyn sy'n cael effaith ddifrifol ar ansawdd aer; y diwydiant gwastraff sy'n achosi dros hanner y rhain, yn aml drwy losgi a mwg. Mae arogleuon drwg o safleoedd tirlenwi, a chyfleusterau gwastraff eraill, hefyd yn gyffredin. Hefyd, mae trafnidiaeth yn un o'r prif bethau sy'n cyfrannu at lygredd aer a newid yn yr hinsawdd. Wrth i nifer y teithiau mewn car gynyddu ac wrth i'r rhai ar droed, ar feic ac ar fws ostwng, mae'r ffordd y bydd pobl yn teithio'n cael effaith ar yr amgylchedd.

Gall llygredd aer sbarduno pyliau o asthma, a thybir ei fod yn achosi cynnydd yn nifer y bobl sy'n cael eu derbyn i mewn i ysbytai a marwolaethau buan. Gallwch helpu i wella'r aer yr ydych yn ei anadlu drwy wneud newidiadau bach i'r ffordd y byddwch yn teithio, megis:

• peidio â defnyddio'r car er mwyn gwneud siwrneiau byr
• rhannu siwrneiau mewn car pan fydd hynny'n bosib – yn enwedig wrth nôl a danfon y plant o'r ysgol
• dewis car sy'n defnyddio tanwydd yn effeithlon

• Teithio'n fwy gwyrdd: canllaw cyflym
• Llygredd aer – cael gwybod mwy ar wefan Asiantaeth yr Amgylchedd Opens new window
• Pethau sy'n cael eu rhyddhau i'r aer – cael gwybod mwy ar wefan Asiantaeth yr Amgylchedd Opens new window

Penderfynu pa sylweddau sy'n ddiogel

Mae cyrff rhyngwladol fel yr Undeb Ewropeaidd a'r Cenhedloedd Unedig yn asesu'r risgiau o sylweddau sy'n llygru. Mae cyfreithiau a chytuniadau rhyngwladol wedi'u sefydlu er mwyn gwahardd nifer o'r sylweddau peryclaf, neu eu cyfyngu'n sylweddol.

• Mwy am gyfraith gemegol ryngwladol Opens new window

Yr amgylchedd yn eich ardal

Mae gwybodaeth ar gael am ansawdd afonydd, traethau a'r aer lle'r ydych chi'n byw.

• Ansawdd aer ac afonydd lleol, ardaloedd mewn perygl o lifogydd a thraethau glân

Beth allwch chi ei wneud

Fe welwch nifer o syniadau yn adran yr amgylchedd a byw'n wyrdd i'ch helpu i leihau llygredd. Er enghraifft, dewis dulliau trafnidiaeth mwy gwyrdd, prynu car mwy gwyrdd neu sicrhau eich bod yn cael gwared ar wastraff peryglus fel olew, plaleiddiaid, rhai paentiau ac offer trydanol yn briodol.

• Teithio'n fwy gwyrdd
• Cael gwared ar wastraff peryglus
• Watersense: beth allwch chi ei wneud i atal llygredd dŵr Opens new window