Gwefan llywodraeth y DU

Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU

Gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn un lle

Trefn llywio pennaf

Dydd Sul, 7 Medi 2008

dolenni i dudalennau eraill yn yr adran hon

Pori wrth destun

Pori wrth bobl

Llywodraeth, dinasyddion a hawliau

Beth i'w wneud pan fydd rhywun yn marw

Pan fydd rhywun yn marw, rhaid rhoi gwybod i bobl a sefydliadau, a rhaid llenwi rhai dogfennau. Gall ffrind neu berthynas agos wneud rhai o'r pethau hyn; rhaid i eraill gael eu gwneud gan ysgutor neu weinyddwr yr ystâd. Hefyd, mae cymorth ar gael i helpu pawb trwy gyfnod mor anodd.

Beth i'w wneud yn y pum niwrnod cyntaf

Nid oes disgwyl i chi wneud popeth yn syth, ond yn ystod y pum niwrnod cyntaf mae'n bwysig eich bod yn gwneud y canlynol:

hysbysu'ch meddyg teulu
cofrestru'r farwolaeth yn y Swyddfa Gofrestru
cysylltu â threfnydd angladdau er mwyn gwneud trefniadau ar gyfer yr angladd (bydd angen i chi edrych yn yr ewyllys am unrhyw geisiadau penodol - efallai y bydd gan gyfreithiwr y sawl a fu farw gopi os na allwch ddod o hyd iddi)
os yw'n berthnasol, llenwi ffurflen BD8 a'i hanfon i'r Ganolfan Byd Gwaith leol neu'r Swyddfa Nawdd Cymdeithasol leol (a roddir i chi pan fyddwch yn cofrestru'r farwolaeth; darllenwch gefn y ffurflen i weld a yw'n berthnasol)
os oedd y person a fu farw yn derbyn unrhyw fudd-daliadau neu gredydau treth, dylech roi gwybod i'r swyddfeydd a oedd yn gwneud y taliadau hyn (os na allwch ddod o hyd i ohebiaeth berthnasol, defnyddiwch y dolenni isod)

Cyn gynted ag y bo modd:

cysylltu â'r ysgutor os nad chi mohono (a enwir fel arfer yn yr ewyllys i gael trefn ar faterion yr ymadawedig) - i'w alluogi i ddechrau ar y broses o gael profiant
os nad oes ewyllys, penderfynu pwy fydd yn gwneud cais i gael trefn ar faterion yr ymadawedig a chysylltu â'r Gofrestrfa Brofiant i wneud cais am 'lythyrau gweinyddu'.

Pwy arall i gysylltu â hwy cyn gynted ag y bo modd

Yn ogystal â rhoi gwybod i bobl a oedd yn agos at yr ymadawedig, yn aml bydd angen i chi gau cyfrifon, neu ganslo neu newid manylion yswiriant, tanysgrifiadau, cytundebau, taliadau neu ddebydau uniongyrchol.

Hefyd, bydd angen i'r cynrychiolydd personol sy'n gofalu am faterion yr ymadawedig ganfod gwerth cronfeydd pensiwn neu yswiriant, cyfrifon cynilo a phethau tebyg a threfnu i fuddion pensiwn/yswiriant gael eu talu a thalu unrhyw dreth neu ddyledion sy'n ddyledus cyn dosbarthu gweddill yr ystâd i fuddiolwyr.

perthnasau a ffrindiau
cyflogwr
ysgol
cyfreithiwr/cyfrifydd
Swyddfa Dreth yr ymadawedig
Swyddfa Cyfraniadau Yswiriant Gwladol os oedd yr ymadawedig yn hunangyflogedig (i ganslo'r taliadau)
Swyddfa Budd-dal Plant (o fewn wyth wythnos fan bellaf)
landlord neu Awdurdod Lleol os oedd yr ymadawedig yn rhentu
awdurdod lleol os oedd yr ymadawedig yn talu Treth Gyngor, yn meddu ar docyn parcio a/neu yn derbyn cymorth gan y gwasanaethau cymdeithasol, yn mynychu gofal dydd neu debyg
unrhyw fudiad/asiantaeth preifat a oedd yn darparu gofal yn y cartref
cwmnïau yswiriant cyffredinol - cynnwys y tŷ, car, teithio, meddygol ayb (os mai'r ymadawedig oedd yr enw cyntaf ar bolisi yswiriant, dylech gysylltu â'r cwmnïau hyn cyn gynted ag y bo modd i wneud yn siŵr eich bod dal dan warchodaeth yr yswiriant)
darparwyr pensiwn/cwmnïau yswiriant bywyd
banc/cymdeithas adeiladu
darparwr morgais
cwmnïau hur-bwrcas neu fenthyciad
darparwyr cerdyn credyd/cardiau siopau
cwmnïau'r prif wasanaethau os oedd y cyfrifon yn enw'r ymadawedig
cwmnïau teledu/rhyngrwyd yr oedd yr ymadawedig yn tanysgrifio iddynt
unrhyw gwmni arall yr oedd gan yr ymadawedig gytundebau rhentu, hur-bwrcas neu fenthyciad gyda hwynt
Y Post Brenhinol, os oes angen ailgyfeirio'r post
Y Gofrestr Profedigaeth a DPS (Deceased Preference Service) er mwyn tynnu enw'r ymadawedig oddi ar restrau postio a chronfeydd data
Asiantaeth Basport y DU, er mwyn dychwelyd a chanslo pasport
Yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA) er mwyn dychwelyd trwydded yrru neu ganslo a dychwelyd treth car
dogfennau cofrestru car/newid perchnogaeth
clybiau, undebau llafur, cymdeithasau lle mae'n rhaid ymaelodi bob tymor, er mwyn canslo aelodaeth a chael ad-daliadau
eglwys/man addoli rheolaidd
grwpiau cymdeithasol yr oedd yr ymadawedig yn perthyn iddynt
deintydd
credydwyr - unrhywun yr oedd yr ymadawedig mewn dyled ariannol iddynt
dyledwyr - unrhywun mewn dyled ariannol i'r ymadawedig

I gael help gyda'r camau nesaf, dilynwch y dolenni isod.

Hawlio budd-daliadau os oeddech yn byw gyda'r ymadawedig neu'n ddibynnol arno

Mae'n bosib y gallwch hawlio rhai budd-daliadau, yn dibynnu ar eich incwm a'ch amgylchiadau, os oeddech yn byw gyda'r ymadawedig neu'n ddibynnol arno. Dilynwch y dolenni i weld a ydych chi'n gymwys. Mae cyfyngiadau amser ar y rhain, felly tarwch olwg dros y manylion cyn gynted â phosib.

Budd-daliadau profedigaeth ac angladd

gwneud cais am Lwfans Profedigaeth, Lwfans Rhiant Gweddw a/neu'r Taliad Profedigaeth untro os ydych chi'n weddw neu'n bartner sifil sydd dal yn fyw (mae cyfyngiadau amser ar y rhain)
hawlio Taliad Angladd i helpu i dalu costau angladd os ydych ar incwm isel

Hawlio budd-daliadau eraill neu hysbysu bod eich amgylchiadau wedi newid

ymchwiliwch i weld a oes budd-daliadau eraill y gallwch chi eu hawlio, neu a oes angen gwneud newidiadau i'ch budd-daliadau presennol

Os oeddech chi'n byw gyda'r ymadawedig, neu'n ddibynnol arno, mae'n bosib y bydd y budd-daliadau roeddech chi'n eu derbyn yn newid ac efallai y byddwch yn gallu hawlio mwy o fudd-daliadau. I holi ynghylch eich hawliadau, cysylltwch â'r Ganolfan Byd Gwaith agosaf, neu darllenwch daflen yr Adran Gwaith a Phensiynau 'Beth i'w wneud ar ôl marwolaeth yng Nghymru neu Loegr'. Gallwch hefyd gael help a chyngor yn rhad ac am ddim gan y mudiadau a restrir yn yr adran nesaf.

Gwneud ewyllys newydd

Efallai y bydd yn rhaid i'r perthnasau sydd ar ôl a ffrindiau wneud ewyllys newydd. Mae'n bwysig gofyn i gyfreithiwr am hyn.

Gwneud ewyllys

Profedigaeth - cwnsela a chefnogaeth

Bydd pawb yn delio â phrofedigaeth mewn ffordd wahanol. Os byddwch chi neu rywun arall angen cwnsela neu gymorth, gofynnwch i'ch meddyg teulu neu cysylltwch â sefydliad perthnasol.

Gall eich awdurdod lleol ddarparu cefnogaeth a chyngor am y trefniadau sydd angen eu gwneud ar ôl profedigaeth, megis cofrestru'r farwolaeth a chael tystysgrif farwolaeth.

Os byddwch yn dilyn y ddolen i'r gwasanaeth profedigaeth, gallwch roi manylion ble'r ydych yn byw ac yna fe'ch arweinir at wefan eich awdurdod lleol ble cewch fwy o wybodaeth.

Nod Gofal Galaru Cruse yw hyrwyddo lles pobl sydd mewn profedigaeth ac mae'n darparu cwnsela a chefnogaeth. Mae'r sefydliad hefyd yn cynnig gwasanaethau gwybodaeth, cyngor, addysg a hyfforddiant.