Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw corff cyhoeddus?

Mae mwy na 800 o gyrff cyhoeddus sy'n cael eu noddi gan adrannau llywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae eu cyfraniad yn fawr wrth lunio polisïau cenedlaethol, dylanwadu ar y polisïau hynny, a gwneud penderfyniadau. Mae rhai, fel y Gwasanaeth Cynghorol ar Gamddefnyddio Cyffuriau, yn rhoi cyngor; mae eraill, fel yr Asiantaeth Hyfforddi a Datblygu ar gyfer Ysgolion, yn darparu gwasanaethau cyhoeddus.

Mae cyrff cyhoeddus yn gweithredu'n annibynnol ar weinidogion, er mai gweinidogion, yn y pen draw, sy'n gyfrifol amdanynt. Fe'u gelwir hefyd yn gyrff cyhoeddus anadrannol (NDPB).

Cael eich penodi i swydd gyhoeddus

Y peth pwysicaf wrth gael eich penodi i swydd gyhoeddus yw eich bod yn barod i roi eich amser, eich sgiliau, eich gwybodaeth a'ch ymrwymiad. Mae angen gwybodaeth a medrusrwydd arbenigol ar gyfer rhai penodiadau, ond nid yw hyn yn wir ar gyfer y mwyafrif helaeth ohonynt. Swyddi rhan-amser yw'r rhan fwyaf ohonynt yn gofyn am ymrwymiad o ryw ddau neu dri diwrnod y mis, yn ogystal ag amser i ddarllen papurau a pharatoi ar gyfer cyfarfodydd.

Bydd penodiad cyhoeddus yn rhoi cyfle i chi wneud y canlynol:

• rhoi rhywbeth yn ôl i'r gymdeithas, defnyddio eich arbenigedd er budd y gymuned, a helpu i ddylanwadu ar benderfyniadau sy'n effeithio ar fywydau pawb
  
  
• cwrdd â phobl o bob cefndir sydd hefyd am wneud gwahaniaeth
  
  
• datblygu eich gyrfa, ennill profiad ar fwrdd a meithrin mwy o sgiliau - mae cyflogwyr yn cydnabod y cyfleoedd datblygu y gall penodiadau cyhoeddus eu cynnig
  
  
• dychwelyd ar ôl cael seibiant gyrfa neu ar ôl bod ar absenoldeb mamolaeth

Ceir tâl am wneud rhai o'r swyddi cyhoeddus. Ad-delir costau fel costau teithio, costau gofal plant a chostau gofal i'r henoed fel arfer.

Amrywiaeth

Mae angen gwella amrywiaeth ar fyrddau cyrff cyhoeddus, felly croesawir yn arbennig geisiadau gan fenywod, pobl o gefndir lleiafrifoedd ethnig a phobl anabl.

Gall y profiad a enillwyd yn sgil cyflawni gwaith gwleidyddol fod yn rhinwedd ddilys ar gyfer swydd, ond ni fydd gweithgarwch neu ymlyniad gwleidyddol yn effeithio ar eich siawns. Pan fyddwch yn gwneud cais, byddwch yn cael ffurflen gweithgarwch gwleidyddol. Mae'r Comisiynydd Penodiadau Cyhoeddus yn mynnu eich bod yn ei llenwi. Dim ond at ddibenion monitro y mae hyn, ac ni fydd y wybodaeth yn cael ei defnyddio wrth ddewis person i'w benodi.

Bydd angen cydbwysedd gwleidyddol ar nifer fach o gyrff, a gwneir hyn fel arfer drwy ofyn i bleidiau gwleidyddol enwebu ymgeiswyr ar gyfer y penodiadau.

• Amrywiaeth a safonau mewn penodiadau cyhoeddus

Eich sgiliau

Mae penodiadau cyhoeddus yn cynnwys ystod eang o gyfrifoldebau. Yn gyffredinol, mae'r canlynol yn debygol o fod yn bwysig:

• yr ymrwymiad i roi'r amser angenrheidiol i baratoi ac i gyfranogi'n weithredol yng ngwaith y corff
• y dewrder i ofyn cwestiynau nad oes neb arall wedi eu gofyn, neu holi pam fod dull penodol o weithredu yn cael ei argymell
• y synnwyr cyffredin i allu asesu effaith penderfyniadau ar bob rhan o'r gymuned a rhoi safbwynt annibynnol i'r ddadl
• y sgiliau cyfathrebu gyda'r gallu i wrando a chyfleu eich safbwyntiau; negodi a dylanwadu a delio â phob grŵp, gan gynnwys arbenigwyr
• yr eglurder i asesu sefyllfa'n gyflym, yn fanwl ac yn gytbwys; meddwl mewn ffordd strategol a gweld y darlun ehangach
  

Gallai'r profiad hwn amlygu ei hun yn eich gyrfa neu mewn ffyrdd amrywiol eraill, megis mewn gwaith gwirfoddol. Efallai i chi fod yn llywodraethwr ysgol, yn aelod o ymddiriedolaeth dai neu siambr fasnach, neu efallai i chi fod yn rhan o grŵp pwyso.
Gofynnir i chi lenwi ffurflen gais. Am fwy o wybodaeth am y mathau o gwestiynau y gellir eu gofyn i chi, defnyddiwch y ddolen isod.

• Gwneud cais am benodiad cyhoeddus

Y broses benodi

Bydd y ffordd yr eir ati i ddewis yr ymgeisydd gorau yn dibynnu ar y swydd. Bydd y broses benodi ar gyfer swydd genedlaethol bwysig - swydd a fyddai'n denu nifer o ymgeiswyr - yn fwy cymhleth na'r broses benodi ar gyfer swydd arbenigol ar gorff ymgynghorol llai.

Fodd bynnag, yn gyffredinol:

• penodir yn ôl teilyngdod, a hynny ar sail eich talentau a'ch sgiliau
• bydd asesydd annibynnol yn rhan o'r broses drwyddi draw er mwyn gwneud yn siŵr ei bod yn deg, yn agored ac yn dryloyw
• amlygir y meini prawf ar gyfer y swydd i chi (y sgiliau a'r rhinweddau angenrheidiol) - naill ai yn yr hysbyseb wreiddiol neu mewn pecyn gwybodaeth (pan wneir cais amdano)
• gofynnir i chi lenwi ffurflen gais i ddangos sut mae'ch sgiliau a'ch rhinweddau yn gweddu i'r swydd yr ydych yn gwneud cais amdani
• asesir eich cais - gallai hyn gynnwys didol y ceisiadau'n ffurfiol gyda chyfweliad i ddilyn, neu ddim ond cyfweliad anffurfiol
• y gweinidog, neu'r awdurdod sy'n penodi, fydd yn dewis yr ymgeisydd terfynol o'r rheini a argymhellir gan y panel cyfweld (gwneir penodiadau'r NHS gan Gomisiwn Penodiadau ac, yn gyffredinol, yr Arglwydd Ganghellor sy'n penodi pobl ar dribiwnlysoedd)
• anfonir llythyr penodi at yr ymgeisydd llwyddiannus a rhoddir gwybod i'r holl ymgeiswyr eraill

• Y Comisiwn Penodiadau Opens new window

Y Comisiynydd Penodiadau Cyhoeddus

Mae'r Comisiynydd Penodiadau Cyhoeddus annibynnol yn rheoleiddio, yn monitro ac yn adrodd ar ddulliau gweithredu o ran penodiadau cyhoeddus.

Mae'r Cod Ymarfer yn nodi y dylid penodi ar sail teilyngdod ac y dylid cymryd gofal, yn ystod pob cam o'r broses, i beidio â gwahaniaethu yn erbyn neb am unrhyw reswm.

• Cod Ymarfer (dogfen PDF, 460K) Opens new window

Ewch i wefan Swyddfa’r Comisiynydd Penodiadau Cyhoeddus a chael gwybod mwy am ei swyddogaeth ac am ei gyfrifoldebau.

• Swyddfa’r Comisiynydd Penodiadau Cyhoeddus Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Gwefan y Gwasanaeth Sifil - gwybodaeth am benodiadau cyhoeddus Opens new window