Gwefan llywodraeth y DU

Pam fod gan y DU wastraff ymbelydrol?

Daw gwastraff ymbelydrol y DU o amrywiaeth o wahanol raglenni niwclear (fel gorsafoedd pŵer niwclear a llongau tanfor niwclear):

• mae rhywfaint o'r gwastraff hwn eisoes mewn storfeydd arwyneb, uwchben y ddaear, mewn dros ugain o safleoedd yn y DU.
• bydd rhywfaint o ddeunydd ymbelydrol ond yn dod yn wastraff dros ddegawd neu ddau, wrth i orsafoedd niwclear gau a chael eu glanhau

Mae'n bosibl hefyd y caiff gorsafoedd pŵer niwclear newydd eu hadeiladu, a bydd angen rheoli'r gwastraff o'r rheini.

Gall gwastraff ymbelydrol fod yn beryglus i bobl a'r amgylchedd am gannoedd ar filoedd o flynyddoedd os na chaiff ei reoli'n ddiogel.

• Beth yw ymbelydredd? Opens new window

Cael gwared ar wastraff ymbelydrol

Y dull hirdymor gorau o gael gwared â gwastraff ymbelydrol yw gwaredu daearegol - sy'n golygu ei gladdu o dan y ddaear.

Caiff y gwastraff ei roi yn ddwfn y tu mewn i haenau addas o graig er mwyn sicrhau na fydd symiau sylweddol o ymbelydredd yn cyrraedd yr wyneb byth.

Mae cyfleuster storio dan ddaear arbennig wedi'i gynllunio fel bod y rhwystr daearegol naturiol yn gweithio gyda phecynnu'r gwastraff er mwyn lleihau'r broses o atal ymbelydredd rhag dianc ar lefel ddi-nod.

• Mwy am waredu daearegol Opens new window

A fydd y broses waredu yn ddiogel?

Bydd angen i gyfleuster gwaredu fodloni safonau diogelwch ac amgylcheddol uchel.

Bydd y broses o reoli'r cyfleuster yn cael ei rheoleiddio'n annibynnol ac yn llym gan gyrff fel:

• Yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch
• Y Swyddfa Diogelwch Niwclear Sifil
• Asiantaeth yr Amgylchedd
• Yr Adran Drafnidiaeth (o ran cludo'r gwastraff i'r safle)

Bydd yn rhaid cael caniatâd cynllunio gan yr awdurdod cynllunio perthnasol hefyd cyn adeiladu safle.

• Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch Opens new window
• Swyddfa Diogelwch Niwclear Sifil Opens new window
• Asiantaeth yr Amgylchedd Opens new window
• Yr Adran Drafnidiaeth Opens new window

Beth mae hyn yn ei olygu i’r gymuned leol?

Bydd y broses o adeiladu a gweithredu cyfleuster gwaredu yn brosiect biliynau o bunnoedd, technolegol uchel a fydd:

• darparu cyflogaeth grefftus i gannoedd o bobl dros lawer o flynyddoedd
• cyfrannu llawer at yr economi a'r gymuned leol
• arwain at fuddiannau canlyniadol i ddiwydiannau eraill, seilwaith (fel ffyrdd a rheilffyrdd), addysg ac academia a diwydiannau gwasanaeth sy'n cefnogi'r gweithlu

Hefyd, efallai y bydd buddsoddiad a buddiannau eraill i gymuned sy'n gwirfoddoli, y cytunir arnynt gan y llywodraeth. Caiff hyn ei ddatblygu a'i gytuno arno rhwng y gymuned, y llywodraeth a'r Awdurdod Datgomisiynu Niwclear, a bydd yn adlewyrchu anghenion y gymuned.

• Mwy am fuddiannau lleoli safle gwaredu yn y gymuned Opens new window
• Awdurdod Datgomisiynu Niwclear Opens new window

Sut mae cymuned leol yn cymryd rhan?

Mynegi diddordeb

Gall unrhyw gymuned fynegi diddordeb mewn cymryd rhan mewn trafodaethau gyda'r llywodraeth, heb wneud unrhyw ymrwymiad. Bydd sefydliadau fel awdurdodau lleol fwy na thebyg yn cymryd rhan drwy gysylltu o'r fath â'r llywodraeth.

Bydd hwn yn gyfle i gael gwybod mwy am:

• beth fyddai cynnal cyfleuster gwaredu yn ei olygu
• y broses leoli
• sut allai cynnal y cyfleuster fod o fudd i'r gymuned yn y tymor hir

Asesiadau safle a thrafodaethau cymunedol

Unwaith y bydd cymuned wedi mynegi diddordeb, gofynnir i Arolwg Daearegol Prydain wneud asesiad o'r ardal er mwyn cael gwared ag unrhyw safleoedd nad ydynt yn amlwg yn addas.

Ar yr un pryd, byddai'r gymuned yn cynnal trafodaethau pellach gyda'r bobl leol er mwyn sicrhau yr eir i'r afael â chwestiynau a phryderon am gyfleuster gwaredu.

Cymryd rhan pellach yn y broses leoli

Yna gallai'r gymuned benderfynu gwneud ymrwymiad mwy ffurfiol i gymryd mwy o ran yn y broses leoli. Ni fyddai hyn yn golygu ei bod yn gorfod cynnal safle - yr unig beth y mae'n ei olygu yw y bydd yn cymryd rhan mewn trafodaethau pellach gyda'r llywodraeth a'r Asiantaeth Datgomisiynu Niwclear.

Cefnogaeth yn ystod y broses

Bydd y llywodraeth yn rhoi cefnogaeth tuag at gostau y gallai'r gymuned orfod eu talu am fod yn rhan o'r broses. Gallai hyn gynnwys ariannu'r rheini sy'n rheoli'r broses leol, ariannu gwybodaeth gyhoeddus ac ariannu ymgynghoriad cymunedol.

Canfod safle

Tra cynhelir y trafodaethau gyda'r gymuned, bydd mwy a mwy o arolygon ac asesiadau safleoedd manwl yn cael eu cynnal, er mwyn ymchwilio i'r safleoedd hynny sydd fwyaf tebygol o fod yn addas. Bydd hyn yn arwain at ganfod safle gorau, y cytunir arno lle gellir dechrau ar y gwaith o'i ddatblygu.

• Mwy o wybodaeth am sut y gall cymunedau fynegi diddordeb mewn gwaredu daearegol Opens new window
• Arolwg Daearegol Prydain Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Dolenni defnyddiol Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig Opens new window