Gwefan llywodraeth y DU

Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU

Gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn un lle

Trefn llywio pennaf

Dydd Iau, 4 Rhagfyr 2008

dolenni i dudalennau eraill yn yr adran hon

Pori wrth destun

Pori wrth bobl

Arian, treth a budd-daliadau

Hawlio budd-daliadau yn Ewrop

Cefnogir eich hawliau i hawlio budd-daliadau, credydau treth neu gymorth ariannol arall gan drefniadau nawdd cymdeithasol rhwng y DU a gwledydd eraill yn Ardal Economaidd Ewrop (AEE). Golyga hyn y bydd hi'n bosib i chi gael budd-daliadau'r DU pan fyddwch yn byw dramor mewn rhai gwledydd penodol.

Pwy gaiff hawlio budd-daliadau yn Ardal Economaidd Ewrop (AEE)?

Mae'n bosib y gallech chi gael budd-daliadau a chymorth ariannol arall os bydd un o'r canlynol yn berthnasol i chi:

eich bod wedi byw, wedi gweithio neu wedi astudio (cymhwyster gyrfa cydnabyddedig) mewn gwlad yn AEE
eich bod yn berson heb wladwriaeth neu'n ffoadur ac rydych yn byw mewn gwlad yn AEE
eich bod yn ddibynnydd neu'n weddw i rywun a oedd yn dod dan y rheoliadau (waeth beth fo'ch cenedl)
eich bod yn weddw neu'n blentyn i rywun a fu'n gweithio mewn gwlad yn AEE nad oedd yn ddinesydd AEE nac yn berson heb wladwriaeth neu'n ffoadur (ond rhaid i chi fod yn ddinesydd o'r wlad honno)
nad ydych yn ddinesydd AEE nac yn ddinesydd y Swistir ond rydych yn byw'n gyfreithlon yn y DU
eich bod wedi byw yn y wlad AEE yn ddigon hir i fod yn gymwys

Beth yw gwledydd AEE?

Mae rhai gwledydd sydd â threfniadau budd-daliadau neu gytundebau cyd-fuddiannol gyda'r DU. (Mae'r DU yn cynnwys Cymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, ond nid Ynysoedd y Sianel nac Ynys Manaw.)

Golyga hyn y bydd hi'n bosib i chi gael budd-daliadau yn y gwledydd canlynol:

Awstria
Gwlad Belg
Bwlgaria
Cyprus
Gweriniaeth Tsiec
Denmarc
Estonia
Y Ffindir
Ffrainc
Yr Almaen
Groeg
Hwngari
Gwlad yr Iâ
Iwerddon
Yr Eidal
Latfia
Liechtenstein
Lithwania
Luxembourg
Malta
yr Iseldiroedd
Norwy
Gwlad Pwyl
Portiwgal
Rwmania
Slofacia
Slofenia
Sbaen
Sweden

Gwledydd eraill

Dyma'r gwledydd sy'n dilyn trefniadau nawdd cymdeithasol gyda'r DU ond ag amodau arbennig:

Y Swistir
Gibraltar

Hawlio Budd-daliadau'r DU yng ngwledydd eraill AEE

Efallai y bydd hi'n bosib i chi gael budd-daliadau wrth fyw, wrth weithio neu wrth astudio cymhwyster gyrfa dramor.

Ond mae'n bwysig eich bod yn cysylltu â'ch swyddfa fudd-daliadau os byddwch yn bwriadu byw mewn gwlad arall dros dro neu am byth.

Lwfans Ceisio Gwaith

Os ydych chi o oed gweithio ond yn ddi-waith ac yn chwilio'n ddiwyd am waith, mae'n bosibl y gallwch chi gael y Lwfans Ceisio Gwaith.

Ceir dau fath o Lwfans Ceisio Gwaith, y naill yn seiliedig ar gyfraniadau a'r llall yn seiliedig ar incwm. Bydd pa un gewch chi'n dibynnu ar faint o gyfraniadau Yswiriant Gwladol rydych chi wedi'u talu yn y gorffennol.

Lwfans Ceisio Gwaith

Budd-daliadau disgwyl neu fagu plant

Tâl Mamolaeth Statudol

I'ch helpu i gael amser o'r gwaith pan fyddwch chi'n cael babi, mae'n bosibl y gallwch gael Tâl Mamolaeth Statudol os yw'r canlynol yn berthnasol i chi:

rydych wedi gweithio i gyflogwr yn y DU am o leiaf 26 wythnos tan y 15fed wythnos cyn geni'ch plentyn; a
rydych yn ennill o leiaf £90 yr wythnos ar gyfartaledd (cyn treth)

Tâl Mamolaeth Statudol

Lwfans Mamolaeth

Os nad ydych chi'n gallu cael Tâl Mamolaeth Statudol, mae'n bosib y gallwch chi gael Lwfans Mamolaeth i'ch helpu i gael amser o'r gwaith pan fyddwch yn disgwyl neu fod gennych fabi newydd.

I fod yn gymwys ar gyfer Lwfans Mamolaeth:

rhaid i chi fod wedi bod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig am o leiaf 26 allan o'r 66 wythnos cyn y dyddiad geni tebygol; ac
wedi ennill £30 ar gyfartaledd mewn unrhyw 13 wythnos yn y 66 wythnos cyn wythnos geni’ch plentyn

Lwfans Mamolaeth

Budd-dal Plant

Byddwch yn gallu cael Budd-dal Plant os ydych chi'n magu plentyn neu berson ifanc:

dan 16 oed
person ifanc dan 19 (dan 20 mewn rhai achosion) sydd naill ai'n astudio mewn addysg amser llawn heb fod yn addysg uwch (Lefel A neu gymhwyster cyfatebol) neu ar raglen hyfforddi a ariennir gan y llywodraeth
yn 16 neu'n 17 oed, wedi gadael yr ysgol ac wedi cofrestru i weithio neu hyfforddi gyda'r Gwasanaeth Gyrfaoedd neu Connexions neu wasanaeth tebyg

Credyd Treth Plant

Gall pob teulu â phlant gael Credyd Treth Plant os ydynt yn cael incwm o hyd at £58,175 y flwyddyn (neu £66,350 os oes un plentyn dan un oed). Does dim rhaid i chi fod yn rhiant i'r plentyn i fod yn gymwys, ond rhaid mai chi yw'r prif berson sy'n gyfrifol amdanyn nhw.

Mae dwy ran i'r taliad:

elfen i'r teulu a delir i unrhyw deulu sydd ag o leiaf un plentyn ac mae hon yn werth hyd at £545 (blwyddyn dreth 2008-09)
elfen i'r plentyn a delir i bob plentyn yn y teulu ac mae hon yn werth hyd at £2,085 (blwyddyn dreth 2008-09)

Efallai y cewch fwy os ydych yn gofalu am blentyn dan flwydd, neu blentyn anabl.

Credyd Treth Gwaith

Bwriedir i'r Credyd Treth Gwaith helpu pobl ar incwm isel, boed y rheini'n gyflogedig neu'n hunangyflogedig ac fe all gynnwys cymorth ar gyfer gofal plant cymwys.

Efallai y bydd hi'n bosib i chi gael cymorth ychwanegol os byddwch yn gweithio 30 neu ragor o oriau bob wythnos, yn anabl neu'n 50 oed neu drosodd ac yn dychwelyd i'r gwaith ar ôl bod ar fudd-dal.

Lwfans Gwarcheidwad

Os ydych chi'n magu plentyn neu blant a'ch bod yn derbyn Budd-dal Plant, efallai y bydd hi'n bosib i chi hawlio Lwfans Gwarcheidwad os bydd naill ai dau riant y plentyn neu un ohonynt wedi marw a bod un o'r canlynol yn berthnasol:

dydych chi ddim yn gwybod ymhle mae'r rhiant sy'n dal yn fyw
bod y rhieni wedi cael ysgariad (mae rhai amodau'n berthnasol i hyn)
bod y rhiant sy'n dal yn fyw yn y carchar a bod ganddo/ganddi o leiaf ddwy flynedd ar ôl o'r ddedfryd, neu ei fod/bod wedi'i gadw/chadw'n gaeth mewn ysbyty dan orchymyn llys (mae rhai rheoleiddiadau'n berthnasol i hyn)

Budd-daliadau - yn sâl neu wedi anafu

Tâl Salwch Statudol

Os na allwch chi weithio oherwydd eich bod yn sâl, mae'n bosib y gallwch chi gael Tâl Salwch Statudol gan eich cyflogwr am hyd at 28 wythnos.

Os ydych chi'n gweithio i gyflogwr dan gontract gwasanaeth (hyd yn oed os mai dim ond newydd ddechrau ydych chi), bydd gennych hawl i'r Tâl Salwch Statudol, os yw'r canlynol i gyd yn berthnasol:

eich bod yn sâl am o leiaf bedwar diwrnod o'r bron (gan gynnwys penwythnosau a gwyliau banc); ac
eich bod yn ennill o leiaf £90 yr wythnos ar gyfartaledd

Tâl Salwch Statudol

Budd-dal Analluogrwydd

Efallai y bydd hi'n bosib i chi gael Budd-dal Analluogrwydd os na allwch chi weithio oherwydd salwch neu anabledd a'ch bod o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth, sef 60 i fenywod a 65 i ddynion.

I fod yn gymwys ar gyfer Budd-dal Analluogrwydd rhaid i unrhyw un o'r canlynol fod yn berthnasol:

bod eich Tâl Salwch Statudol wedi dod i ben, neu os nad oes modd i chi ei gael
os oeddech o dan oed Pensiwn y Wladwriaeth pan aethoch chi'n sâl

neu mae'n rhaid i chi:

fod rhwng 16 a 20 oed (neu o dan 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20)
fod wedi bod yn rhy sâl i weithio oherwydd afiechyd neu anabledd am o leiaf 28 wythnos
fod wedi bod yn rhy sâl i weithio cyn eich pen-blwydd yn 20 oed (neu o dan 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20)

Lwfans Anabledd Difrifol

Allwch chi ddim hawlio o'r newydd am Lwfans Anabledd Difrifol.

Ond os ydych chi eisoes yn derbyn y lwfans, efallai y bydd hi'n bosib i chi ei hawlio mewn gwlad arall yn AEE os nad oeddech wedi gallu gweithio am o leiaf 28 wythnos o'r bron oherwydd salwch neu anabledd cyn 6 Ebrill 2001.

Lwfans Anabledd Difrifol

Damweiniau, clefydau a byddardod yn y gwaith

Efallai y bydd hi'n bosib i chi hawlio Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol oherwydd damweiniau yn y gwaith, neu ddamweiniau sy'n gysylltiedig â'r gwaith, os bydd unrhyw un o'r canlynol yn berthnasol:

os oeddech yn gyflogedig pan ddigwyddodd y ddamwain neu'r digwyddiad
os digwyddodd y ddamwain neu'r digwyddiad a achosodd eich salwch neu'ch anabledd yng Nghymru, Lloegr neu'r Alban (mae 'na rai eithriadau i hyn - holwch eich Canolfan Byd Gwaith leol)

Neu efallai y gallwch hawlio Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol oherwydd clefydau a byddardod a achoswyd gan fathau penodol o waith.

Budd-daliadau anabledd

Os ydych chi’n berson anabl neu'n ofalwr, ni fydd modd i chi fel arfer dderbyn budd-daliadau anabledd megis Lwfans Byw i'r Anabl neu Lwfans Gweini wrth fyw dramor (yng ngwledydd eraill AEE) yn barhaol. Ond efallai y byddwch yn gallu cael budd-daliadau anabledd ar eich gwyliau.

Budd-daliadau Profedigaeth

Os bu farw eich partner neu'ch partner sifil o ganlyniad i ddamwain, clefyd diwydiannol neu yn ystod rhyfel, efallai y bydd hi'n bosib i chi gael budd-daliadau profedigaeth.

Taliad Profedigaeth

Efallai y byddwch chi'n gymwys ar gyfer Taliad Profedigaeth os oedd eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil wedi talu eu cyfraniadau Yswiriant Gwladol neu os achoswyd eu marwolaeth gan eu swydd a naill ai:

eich bod o dan oed Pensiwn y Wladwriaeth pan fuont farw

neu

bod eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil yn anghymwys i gael Budd-dal Ymddeol Categori A y wladwriaeth pan fuont farw

Taliad Profedigaeth

Pensiwn Gweddwon Rhyfel

Os bu farw eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil yn gwasanaethu yn Lluoedd Arfog Ei Mawrhydi (EM) neu yn ystod rhyfel, efallai y bydd gennych hawl i dderbyn Pensiwn Rhyfel Gwraig Weddw neu Ŵr Gweddw.

Pensiwn Gweddwon Rhyfel

Pensiwn y Wladwriaeth

Efallai bod gennych hawl i gael Pensiwn y Wladwriaeth:

os ydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth; 60 i fenywod ar hyn o bryd (ond bydd yn newid i 65 rhwng 2010 a 2020) a 65 i ddynion
os oes gennych chi (neu eich gŵr, eich gwraig neu eich partner sifil) ddigon o flynyddoedd cymwys ar sail eich cyfraniadau Yswiriant Gwladol

I gael gwybod am eich hawliau mewn gwlad arall yn AEE, bydd angen i chi gysylltu â'r awdurdodau sy'n rhedeg y cynllun pensiwn yn y wlad honno.

Taliadau Tanwydd Gaeaf

Efallai y bydd hi'n bosib i chi gael Taliadau Tanwydd Gaeaf i'ch helpu i dalu am gadw'n gynnes yn y gaeaf. Fel arfer, telir y budd-dal erbyn y Nadolig.