Gwefan llywodraeth y DU

Pwy sy’n gymwys?

Mae'n bosib y cewch chi Lwfans Mamolaeth:

Gallech fod yn gymwys:

• Lwfans Cyflogaeth a Chymorth
• Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn
• Canllaw i Fudd-daliadau Mamolaeth - NI17A Opens new window

Pwy sydd ddim yn gymwys?

Os ydych chi'n gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol (gan unrhyw un o'ch cyflogwyr, hyd yn oed os oes gennych fwy nag un), fyddwch chi ddim yn gymwys i gael Lwfans Mamolaeth.

• Tal Mamolaeth Statudol

Faint gewch chi?

Mae'r Lwfans Mamolaeth yn talu cyfradd wythnosol safonol o £123.06 neu 90 y cant o'ch enillion wythnosol gros ar gyfartaledd (cyn treth), pa un bynnag yw'r lleiaf.

Telir y Lwfans Mamolaeth am gyfnod o 39 wythnos ar y mwyaf.

Efallai y gallwch gael arian ychwanegol ar gyfer eich gŵr, eich partner sifil neu rywun arall sy'n gofalu am eich plentyn, os yw'r person hwnnw ar incwm isel iawn.

Sut mae'n cael ei dalu

Gellir talu'r Lwfans Mamolaeth bob wythnos neu bob pedair wythnos yn syth i'ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu, Swyddfa'r Post® neu Gynilion Cenedlaethol sy'n derbyn Taliad Uniongyrchol.

O'r 11eg wythnos cyn yr wythnos y disgwylir i'ch babi gael ei eni yw'r cynharaf y gellir cael Lwfans Mamolaeth. Y diwrnod olaf y cewch chi ddechrau ei gael yw ar y diwrnod ar ôl y geni.

O Ebrill 2009 mae’r Canolfan Byd Gwaith yn cyflwyno newidiadau i’r diwrnod a pha mor aml yr ydych yn cael eich talu Lwfans Mamolaeth. Gall y newidiadau symud y diwrnod yr ydych yn cael eich talu, bydd y diwrnod hwn yn cael ei benderfynu gan eich rhif Yswiriant Gwladol. Mae’r newidiadau hefyd yn golygu y byddwch yn cael eich talu o leiaf bob dwy wythnos. Dilynwch y ddolen isod am fwy o wybodaeth.

• Newidiadau i’r diwrnod y mae eich budd-dal yn cael ei dalu Opens new window

Yr effaith ar fudd-daliadau neu gredydau treth

Nid yw'r Lwfans Mamolaeth yn effeithio ar Gredydau Treth nac ar y Lwfans Byw i'r Anabl.

Ond tra byddwch yn cael y Lwfans Mamolaeth ac unrhyw un o'r budd-daliadau canlynol - mae'n bosib y cânt eu lleihau neu eu stopio:

• Budd-dal Analluogrwydd
• Lwfans Gofalwr

Sut mae hawlio

Cewch hawlio Lwfans Mamolaeth cyn gynted ag y byddwch yn feichiog ers 26 wythnos. I gael ffurflen hawlio (Ffurflen MA1), gallwch ffonio'r Ganolfan Byd Gwaith ar 0800 055 6688 (rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener) neu gallwch lwytho'r ffurflen oddi ar wefan yr Adran Gwaith a Phensiynau.

Os nad oes gennych hawl i Dâl Mamolaeth Statudol gan unrhyw un o'ch cyflogwyr, rhaid i bob un o'ch cyflogwyr roi ffurflen SMP1 i chi i'w hanfon gyda'ch ffurflen hawlio MA1.

Bydd angen i chi hefyd roi tystiolaeth feddygol i brofi'r dyddiad y disgwylir i'ch babi gael ei eni. Fel arfer, bydd y dyddiad hwn ar y dystysgrif mamolaeth, ffurflen MATB1, y bydd eich meddyg neu'ch bydwraig yn ei rhoi i chi ddim cynt na 20 wythnos cyn yr wythnos y disgwylir i'ch babi gael ei eni.

Bydd angen i chi roi prawf o'ch enillion. Dylech anfon eich slipiau cyflog gwreiddiol. Byddant yn cael eu dychwelyd atoch. Os ydych chi'n hunangyflogedig gyrrwch eich tystysgrif Eithrio Enillion Isel neu os ydych yn talu Cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2, gofynnir i Gyllid a Thollau EM gadarnhau eich bod wedi gwneud pob taliad sy'n ddyledus.

Am fwy o wybodaeth, cysylltwch â’r Ganolfan Byd Gwaith.

• Llwytho ffurflen hawlio - Lwfans Mamolaeth MA1 (PDF, 259K) Opens new window
• Llwytho ffurflen hawlio – Lwfans Mamolaeth MA1 (rhyngweithiol) (PDF, 1.1M) Opens new window
• Llwytho ffurflen – Tâl Mamolaeth Statudol SMP1 (PDF, 180K) Opens new window
• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith Opens new window
• Cymorth gyda ffeiliau PDF

Beth os bydd eich amgylchiadau'n newid?

Mae'n bwysig eich bod yn rhoi gwybod i'r Ganolfan Byd Gwaith os bydd eich amgylchiadau'n newid.

Os byddwch yn gwneud rhywfaint o waith i gyflogwr, neu fel person hunangyflogedig, cyn mae'ch Lwfans Mamolaeth i fod i ddod i ben, cewch weithio am hyd at ddeg diwrnod heb golli dim Lwfans Mamolaeth. Os byddwch yn gweithio mwy na deg diwrnod, byddwch yn colli Lwfans Mamolaeth am y dyddiau y byddwch yn eu gweithio ar ôl hynny.

Rhaid i chi roi gwybod i'r Ganolfan Byd Gwaith am unrhyw waith yr ydych yn ei wneud pan fyddwch yn cael Lwfans Mamolaeth.

Dyma rai newidiadau na fydd yn cael effaith ar y taliad:

• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith LINK Opens new window
• Newid amgylchiadau: rhoi gwybod i Gyllid a Thollau EM

Sut mae Apelio

Os gwrthodir y Lwfans Mamolaeth i chi, neu os oes gennych unrhyw gwestiynau am eich taliad, gallwch ofyn i'r Ganolfan Byd Gwaith ystyried eu penderfyniad eto.

Os ydych chi'n dal yn anhapus gyda'r canlyniad, gallwch apelio.

• Sut i apelio yn erbyn penderfyniad budd-dal

Beth arall y mae angen i chi ei wybod

Bob tro y byddwch yn feichiog rhaid i chi ddefnyddio'r wythnos y disgwylir i'ch babi gael ei eni i gyfrifo'ch Lwfans Mamolaeth ar gyfer y beichiogrwydd hwnnw.

Mae Credydau Yswiriant Gwladol ar gael ar gyfer pob wythnos gyflawn (o ddydd Sul hyd at ddydd Sadwrn) o fewn cyfnod eich Lwfans Mamolaeth.

• Canllaw i Fudd-daliadau Mamolaeth - NI17A Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn - cymorth gyda chostau babi newydd
• Yn disgwyl neu’n magu plant – gwybodaeth budd-daliadau
• Cael babi (adran rhieni)
• Cronfa Ymddiriedolaeth Plant - sut i gynilo arian eich plentyn
• Cynllunio i brynu cartref
• Beth i'w wneud ynghylch bylchau yn eich cofnod Yswiriant Gwladol