Gwefan llywodraeth y DU

Pwy sy'n gymwys?

Mae'n bosibl y cewch chi Lwfans Mamolaeth:

• os ydych chi'n gyflogedig, ond nad ydych chi'n gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol
• os ydych chi wedi'ch cofrestru'n hunangyflogedig ac yn talu Cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2, neu fod gennych dystysgrif Eithrio Enillion Bach

Gallech fod yn gymwys:

• os ydych chi wedi bod yn gweithio am o leiaf 26 wythnos o'r 'cyfnod prawf' (66 wythnos hyd at a chan gynnwys yr wythnos cyn geni'r babi). Mae rhan o wythnos yn cyfri fel wythnos gyfan
• os enilloch chi £30 ar gyfartaledd mewn unrhyw 13 o'r wythnosau yn ystod y cyfnod prawf

• Tâl Tadolaeth Statudol

Pwy sydd ddim yn gymwys?

Os ydych chi'n gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol, fyddwch chi ddim yn gymwys i gael Lwfans Mamolaeth.

• Tâl Mamolaeth Statudol

Faint fyddwch chi'n ei gael?

Mae'r Lwfans Mamolaeth yn talu cyfradd wythnosol safonol o £117.18 neu 90 y cant o'ch enillion wythnosol ar gyfartaledd (cyn treth), pa un bynnag yw'r lleiaf.

Os ydych yn disgwyl eich babi ar neu cyn 31 Mawrth 2007 telir y Lwfans Mamolaeth am gyfnod o 26 wythnos ar y mwyaf.

Os ydych yn disgwyl eich babi ar neu ar ôl 1 Ebrill 2007 telir y Lwfans Mamolaeth am gyfnod o 39 wythnos ar y mwyaf.

Efallai y gallwch gael arian ychwanegol ar gyfer eich gŵr, partner sifil neu rywun arall sy'n gofalu am eich plentyn, os yw'r person hwnnw ar incwm isel iawn.

Sut mae'n cael ei dalu

Gellir talu'r Lwfans Mamolaeth bob wythnos neu bob pedair wythnos yn syth i'ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu, Swyddfa'r Post® neu Gynilion Cenedlaethol sy'n derbyn Taliad Uniongyrchol.

Ni chaiff ddechrau cyn yr 11eg wythnos cyn y dyddiad y disgwylir i'r babi gyrraedd. Y diwrnod olaf y cewch chi ddechrau ei dderbyn yw ar y diwrnod ar ôl y geni.

Yr effaith ar fudd-daliadau neu gredydau treth

Nid yw'r Lwfans Mamolaeth yn effeithio ar Gredydau Treth nac ar y Lwfans Byw i'r Anabl.

Ond tra'ch bod yn derbyn y Lwfans Mamolaeth ac unrhyw un o'r budd-daliadau canlynol - mae'n bosibl y cân nhw'u tocio neu eu stopio:

• Budd-dal Analluogrwydd
• Lwfans Gofalwr
• Hawlio credydau treth

Sut i hawlio

Cewch hawlio Lwfans Mamolaeth cyn gynted ag y byddwch wedi bod yn feichiog am 26 wythnos. Gallwch ofyn i'ch Canolfan Byd Gwaith leol am ffurflen hawlio (Ffurflen Hawlio MA1) neu ei llwytho oddi ar y wefan.

Os nad oes gennych hawl i gael Tâl Mamolaeth Statudol, bydd eich cyflogwr yn rhoi Ffurflen SMP1 i chi ei hanfon gyda'ch ffurflen MA1.

Hefyd, bydd rhaid i chi ddangos tystiolaeth o'r dyddiad y disgwylir i'ch babi gyrraedd a llenwi tystysgrif famolaeth MATB1. Fe gewch chi hon gan eich meddyg neu'ch bydwraig a bydd y dyddiad geni tebygol ar honno. Y cynharaf y cewch chi'r dystysgrif fydd 20 wythnos cyn y dyddiad geni tebygol.

Rhaid i chi ddangos prawf o'ch enillion neu dystysgrif Eithrio Enillion Bach. Os ydych chi'n hunangyflogedig ac yn talu Cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2, gofynnir i Gyllid a Thollau EM gadarnhau eich bod wedi gwneud pob taliad sy'n ddyledus.

• Llwytho Ffurflen MA1 oddi ar wefan y Ganolfan Byd Gwaith (PDF, 259K) (dolen allanol) (yn agor ffenestr newydd)
• Cymorth gyda ffeiliau PDF

Beth os bydd eich amgylchiadau'n newid?

Mae'n bwysig sôn wrth eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol os bydd eich amgylchiadau'n newid. Wedi dweud hynny, gan amlaf, ni fydd hyn yn effeithio ar Lwfans Mamolaeth.

Dyma rai newidiadau na fydd yn cael effaith ar y taliad:

• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith LINK (yn agor ffenestr newydd)
• Newid amgylchiadau: rhoi gwybod i Gyllid a Thollau EM

Sut i apelio

Os gwrthodir y Lwfans Mamolaeth i chi, neu os oes gennych gwestiynau am eich taliad, gallwch ofyn i'r swyddfa Canolfan Byd Gwaith a fu'n delio gyda'ch hawliad edrych eto ar eu penderfyniad.

Os ydych chi'n dal i fod yn anhapus am y canlyniad, gallwch apelio.

• Sut i apelio yn erbyn penderfyniad budd-dal

Beth arall y mae angen i chi ei wybod

Mae Credydau Yswiriant Gwladol ar gael ar gyfer pob wythnos o gyfnod eich Lwfans Mamolaeth.

Os ydych chi'n ddi-waith

Os ydych chi'n ddi-waith yn yr 11eg wythnos cyn dyddiad geni tebygol y babi a chithau'n gymwys i dderbyn Lwfans Mamolaeth, gellir dechrau talu'r lwfans i chi.

Os ydych chi'n gyflogedig neu'n hunangyflogedig

Os bydd eich babi'n cyrraedd cyn dechrau'r 11eg wythnos neu cyn y dyddiad y bwriadwyd i'ch Lwfans Mamolaeth ddechrau, gall y lwfans ddechrau o'r diwrnod ar ôl geni'r plentyn.
Os byddwch chi'n absennol o'r gwaith oherwydd salwch cysylltiedig â'r beichiogrwydd yn ystod y pedair wythnos cyn y dyddiad geni tebygol, gall y Lwfans Mamolaeth ddechrau'r diwrnod llawn gyntaf wedyn.

Os ydych chi'n dal i weithio ar ôl yr 11eg wythnos cyn dyddiad geni tebygol y babi, cewch ddewis pryd i ddechrau derbyn Lwfans Mamolaeth. Fel arfer, bydd yn dechrau o'r dydd Sul sy'n dilyn y diwrnod diwethaf i chi weithio.

Os ydych yn disgwyl eich babi ar neu cyn 31 Mawrth 2007, bydd eich Lwfans Mamolaeth yn dechrau o’r dydd Sul sy’n dilyn y diwrnod diwethaf i chi weithio.  Os ydych yn disgwyl eich babi ar neu ar ôl 1 Ebrill 2007, bydd eich Lwfans Mamolaeth yn dechrau o ddiwrnod eich dewis chi ar ôl i chi orffen gwaith i gael eich babi. 

Os ydych yn gwneud peth gwaith ar gyfer cyflogwr neu fel person hunan-gyflogedig cyn i’ch Lwfans Mamolaeth ddod i ben, efallai byddwch yn colli Lwfans Mamolaeth am y diwrnodau yr ydych yn gweithio.  Mae’r rheolau union yn dibynnu ar bryd yr ydych yn disgwyl eich babi.

Os ydych yn disgwyl eich babi ar neu cyn 31 Mawrth 2007, byddwch yn colli Lwfans Mamolaeth am y diwrnodau yr ydych yn gweithio.  Os ydych yn disgwyl eich babi ar neu ar ôl 1 Ebrill 2007 byddwch yn gallu gweithio am hyd at 10 diwrnod heb golli Lwfans Mamolaeth.  Os ydych yn gweithio am fwy na 10 diwrnod, byddwch yn colli Lwfans Mamolaeth am y diwrnodau yr ydych yn gweithio ar ôl hynny.

Os na allwch chi gael Tâl Mamolaeth Statudol na Lwfans Mamolaeth, mae'n bosibl eich bod yn gymwys i gael Budd-dal Analluogrwydd.

• Budd-dal Analluogrwydd

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn
• Gwybodaeth budd-daliadau - yn disgwyl neu'n magu plant
• Cael babi (adran rhieni)
• Cronfa Ymddiriedolaeth Plant - sut i gynilo arian eich plentyn
• Cynllunio i brynu cartref
• Beth i'w wneud ynghylch bylchau yn eich cofnod Yswiriant Gwladol