Gwefan llywodraeth y DU

Ble i gael cymorth

Y lle gorau i ddechrau yw gyda'ch meddyg, a fydd yn gwneud 'asesiad' cychwynnol. Bydd eich meddyg yn sgwrsio gyda chi am eich teimladau a'ch meddyliau, gweld a oes unrhyw salwch corfforol yn gyfrifol am eich problemau ac ystyried pa driniaeth allai weithio i chi (ac nid yw hyn bob amser yn golygu meddyginiaeth).

Y problemau iechyd meddwl mwyaf cyffredin wrth ichi heneiddio yw dementia ac iselder.

• Asesiadau iechyd meddwl (adran pobl anabl)
• Asesiadau gofal yn y gymuned (adran pobl anabl)

Dementia

Mae Dementia yn cael ei achosi gan nifer o wahanol glefydau sy'n effeithio ar swyddogaeth yr ymennydd. Mae'r rhain yn cynnwys clefyd Alzheimer a strôc. Mae llawer yn meddwl eu bod yn dioddef o dementia dim ond oherwydd eu bod yn anghofio manylion rhai pethau. Ond gall straen, iselder a heneiddio i gyd effeithio ar eich cof. Dydy'r rhan fwyaf o bobl byth yn profi dementia.

Dementia yw colli'r gallu'n raddol i resymu a chofio. Gall pobl â dementia:

Os ydych chi'n poeni, siaradwch â'ch meddyg. Sicrhewch eich bod yn glir ac yn gryno gyda'ch meddyg; gallwch fynd â rhywun gyda chi neu wneud rhestr o'ch symptomau os yw hynny o gymorth.

Triniaeth ar gyfer dementia

Er nad oes modd gwella llawer o achosion o dementia, mae triniaeth a chefnogaeth ar gael sy'n helpu i arafu datblygiad y salwch a gwella ansawdd bywyd y bobl. Mae gwasanaethau arbenigol lleol ar gael a fydd yn gallu ymweld â chi yn eich cartref i gynnig cyngor a chefnogaeth. Gall eich meddyg ddweud mwy wrthych ar ôl iddynt wneud diagnosis.

• Gwybodaeth am Dementia ar NHS Choices Opens new window

Iselder

Mae pawb yn teimlo'n isel ar ryw adeg yn eu bywydau. Gan amlaf mae'r teimladau'n pasio ar ôl ychydig ddyddiau, ond os ydynt yn para am sawl wythnos, mae'n bwysig mynd i weld eich meddyg.

• Gwybodaeth am iselder ar NHS Choices Opens new window
• Gwybodaeth am iselder gan Mind Opens new window

Triniaeth ar gyfer iselder

Mae nifer o driniaethau ar gael ar gyfer iselder, gan gynnwys cwnsela, seicotherapi a meddyginiaeth. Os mai meddyginiaeth yn unig y bydd eich meddyg yn ei gynnig i chi, gofynnwch am y triniaethau eraill sydd ar gael. Mae triniaethau amgen ar gael hefyd megis aciwbigo ac ymarfer a all fod yn ddefnyddiol ac mae'r triniaethau hyn ar gael ar y GIG mewn rhai ardaloedd.

• Gweithwyr proffesiynol gofal iechyd meddwl (adran pobl anabl)

Meddyginiaeth ar gyfer dementia neu iselder

Os bydd eich meddyg yn trafod meddyginiaeth gyda chi, mae gennych hawl i siarad am yr opsiynau sydd ar gael a gofynnwch am unrhyw sgîl effeithiau. Gallwch ofyn am farn meddyg arall os nad ydych yn gyfforddus gyda'r wybodaeth a gewch.

Mae gennych hawl i gael eich cyfeirio am driniaeth a gallwch ddweud eich bod am gael eich ychwanegu at y rhestr aros, waeth pa mor hir y bydd rhaid aros.

Gwaith Atal

Nid oes ffordd benodol o atal dementia neu iselder. Fodd bynnag, mae ymchwil yn dangos os ydych yn ymarfer, yn cadw at ddeiet iach, yn cadw'ch ymennydd yn weithgar ac yn gofalu amdanoch chi'ch hun, rydych yn llai tebygol o ddioddef problem iechyd meddwl.

Efallai eich bod eisoes yn ymarfer a does dim rheswm dros stopio. Dengys ymchwil mai ffordd o fyw yw’r rheswm dros golli ffitrwydd – nid henaint. Efallai y bydd angen ichi newid y math o ymarfer yr ydych yn ei wneud, ond mae’r rhai sy’n ymarfer yn llai tebygol o ddioddef iselder.

• Bwyta'n iach ar gyfer pobl dros 50
• Aros yn gorfforol weithgar
• Aros yn feddyliol weithgar

Cynllunio ar gyfer y dyfodol

Mae'r rhan fwyaf o bobl yn cael tawelwch meddwl wrth gynllunio ar gyfer y dyfodol. Efallai yr hoffech feddwl am y pethau hyn:

• Cael trefn ar eich materion ac atwrneiaethau parhaol

Cefnogaeth

Gallai rhagor o gefnogaeth gan nifer o ffynonellau gan gynnwys gwasanaethau iechyd lleol, elusennau, mudiadau gwirfoddol a grwpiau cymorth lleol fod yn ddefnyddiol.

Cefnogaeth i ofalwyr

Mae swydd gofalwr yn llawn her ac mae angen diwallu anghenion iechyd y gofalwyr eu hunain - yn gorfforol ac yn emosiynol - fel eu bod mewn gwell sefyllfa i ymgymryd â'u rôl ofalu.

• Gofalu amdanoch chi'ch hun fel gofalwr (adran gofalu am rywun)

Gwybodaeth arall am iechyd meddwl

Ymdrinnir ag Iechyd Meddwl dan y Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd a cheir rhagor o wybodaeth am iechyd meddwl yn yr adran pobl anabl.

• Iechyd meddwl (adran pobl anabl)

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Cyflwyniad i iechyd meddwl (adran pobl anabl)