Gwefan llywodraeth y DU

Pwy sydd fwyaf agored i niwed?

Y bobl oedrannus sydd fwyaf agored i gael eu cam-drin yw'r rhai sy'n fregus yn gorfforol, yn emosiynol neu'n seicolegol ac yn ddibynnol ar eraill am eu gofal.

Gall cam-drin ac esgeulustod ddigwydd yn y cartref yn ogystal ag mewn cartrefi gofal, cartrefi nyrsio ac ysbytai. Gall fod yn gysylltiedig â gweithwyr gofal, teulu, cymdogion, ffrindiau a dieithriaid.

Mae'r bobl sy'n fwyaf tebygol o gael eu cam-drin gartref yn cynnwys:

• y rhai sydd wedi'u hynysu'n gymdeithasol
• unrhyw un gyda salwch sy'n effeithio ar y cof neu ar y gallu i gyfathrebu
• y rhai nad yw eu perthynas â'u gofalwr yn un da
• y rhai sy'n darparu cymorth tai, ariannol neu emosiynol i'w gofalwr
• y rhai sy'n dibynnu ar ofalwr gyda phroblemau cyffuriau neu alcohol

Os ydych yn profi niwed drwy gam-drin neu esgeulustod, neu'n poeni am ffrind, perthynas neu gleient, mae ffyrdd o helpu. Gallwch fynd at weithiwr cymdeithasol, meddyg teulu neu heddwas yn gwbl gyfrinachol.

Sut i ganfod cam-drin yr henoed

Gall cam-drin yr henoed ddigwydd unwaith neu'n gyson dros gyfnodau byr neu hir o amser.

Gall y gamdriniaeth fod yn un o'r canlynol:

Mae rhai arwyddion amlwg i chwilio amdanynt:

• Mwy am gam-drin yr henoed ar wefan Gweithredu ar Gam-drin yr Henoed Opens new window

Rhoi gwybod i’r heddlu am gam-drin yr henoed

Mae rhai mathau o gamdriniaeth – gan gynnwys ymosod (rhywiol neu gorfforol) a dwyn a thwyll – yn droseddau, a dylid rhoi gwybod i'r heddlu amdanynt, a all arwain at erlyn yn dilyn ymchwiliad troseddol.

Efallai bod gormod o ofn rhoi gwybod am y gamdriniaeth arnoch, yn enwedig os eich gofalwr sy'n gyfrifol, ond mae gennych hawl i gael eich diogelu gan y gyfraith a hawl i barch ac urddas. Dylai unrhyw un sy'n pryderu bod ffrind, perthynas neu ofalwr yn cael eu cam-drin gymryd camau i atal rhagor o gamdriniaeth a diogelu eraill.

• Dioddefwyr troseddau (adran troseddau, cyfiawnder a’r gyfraith)

Rhoi gwybod i’r gwasanaethau cymdeithasol am gam-drin yr henoed

Mae gan gynghorau lleol weithwyr cymdeithasol penodol i ddelio â cham-drin neu berygl o gam-drin. Os hoffech siarad â rhywun, gallwch ffonio eich cyngor lleol a gofyn am y Cydlynydd Amddiffyn neu Ddiogelu Oedolion.

Bydd y Cydlynydd Amddiffyn Oedolion yn eich helpu gyda chyngor a gwybodaeth, a bydd yn cymryd camau i sicrhau y caiff pobl sydd mewn perygl o gamdriniaeth eu diogelu a’u cefnogi’n briodol. Gallant wneud gwaith cydlynu ac ymchwilio’r hyn yr ydych yn pryderu amdano, gan drafod gyda’r heddlu lleol a’r GIG.  

• Dod o hyd i'ch awdurdod lleol

Sut mae cwyno’n ffurfiol

Gallwch gwyno’n ffurfiol hefyd. Mae'r Comisiwn Arolygu Gofal Cymdeithasol yn rheoleiddio cartrefi gofal ac yn arolygu pob cartref gofal a gofrestrir ganddynt. Mae’r Comisiwn hefyd yn cofrestru gwasanaethau gofal mewn cartrefi neu ofal cartref. Dan y gyfraith, rhaid i bob darparwr gofal cofrestredig feddu ar drefn gwyno. Mae gan y gwasanaethau cymdeithasol reolau am y staff a gyflogir ganddynt a safonau'r gofal a ddarparant.

I gwyno, ffoniwch linell gymorth y Comisiwn Arolygu Gofal Cymdeithasol ar 0845 015 0120.

• Rhannu pryderon a chwynion ar wefan y Comisiwn Arolygu Gofal Cymdeithasol Opens new window

Gallwch gwyno wrth eich cyngor lleol am y gwasanaethau a ddarperir ganddynt. Yn ôl y gyfraith, rhaid i bob cyngor ymchwilio cwynion ac ymateb iddynt.

• Dod o hyd i'ch cyngor lleol

Os ydych chi neu berthynas yn yr ysbyty ddim yn cael y gofal priodol, gallwch gwyno wrth y GIG.

• Cwyno wrth y GIG Opens new window

Rhagor o gymorth

I gael rhagor o gymorth a chefnogaeth emosiynol, ffoniwch Linell Gymorth ddi-dâl Cam-drin yr Henoed elusen Action on Elder Abuse ar 080 8808 8141. Mae'r llinell gymorth ar agor o ddydd Llun i ddydd Gwener, rhwng 9.00 am a 5.00 pm.

Neu trafodwch unrhyw bryderon ariannol gyda'ch cyfreithiwr neu Gyngor ar Bopeth (CAB).

Mae'r Swyddfa Gwarcheidiaeth Gyhoeddus yn cynnig diogelwch ariannol i bobl nad ydynt yn gallu delio gyda'u materion ariannol neu sy'n pryderu am gamdriniaeth ariannol.

• Llinell gymorth Gweithredu ar Gam-drin yr Henoed Opens new window
• Dod o hyd i'ch canolfan Cyngor Ar Bopeth leol Opens new window
• Gwefan Swyddfa'r Gwarcheidwad Cyhoeddus Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Cymorth i Ddioddefwyr yng Nghymru a Lloegr (adran troseddau, cyfiawnder a'r gyfraith)
• Cymorth i Ddioddefwyr yn yr Alban (adran troseddau, cyfiawnder a'r gyfraith)
• Trais yn y cartref: cael cymorth (adran troseddau, cyfiawnder a'r gyfraith)