Bydd Gwasanaeth Cynghori a Chynorthwyo Llys i Blant a Theuluoedd (CAFCASS) yn gofalu am les plant sy’n rhan o achos yn y llys teulu. Bydd swyddogion CAFCASS yn annibynnol, yn gymwys ym maes gwaith cymdeithasol ac yn meddu ar brofiad o weithio gyda phlant a theuluoedd. Mae eu swyddogaethau'n cynnwys:
Mae gwarcheidwaid plant yn cynrychioli hawliau a buddiannau'r plant mewn achosion lle mae'r gwasanaethau cymdeithasol wedi gorfod ymyrryd (achosion cyfraith gyhoeddus) neu lle trafodir ceisiadau mabwysiadu.
Gallant, yn benodol, wneud y canlynol:
Bydd gwarcheidwaid plant yn treulio amser yn dod i adnabod y plant ac aelodau o'u teulu er mwyn gwneud eu gwaith.
Bydd swyddogion adrodd ar ran plant a theuluoedd yn cynorthwyo teuluoedd i gytuno ar drefniadau ar gyfer eu plant. Fel arfer, byddant yn cwrdd â'r rhieni neu'r oedolion er mwyn gweld a ellir cytuno ar faterion heb fynd ar ofyn y llysoedd (gelwir hyn yn gyfryngu). Os na chytunir, bydd y swyddog adrodd ar ran plant a theuluoedd yn ysgrifennu adroddiad ar gyfer y llys. Bydd yr adroddiad hwn yn egluro pa ymholiadau sydd wedi eu gwneud a beth sydd orau ar gyfer y plant yn eu tyb hwy. Yn gyffredinol yn yr achosion hyn, swyddogion CAFCASS yw'r unig gynrychiolwyr sy'n edrych ar bennaf les y plentyn ac yn rhoi cyngor annibynnol i'r llysoedd.
Nid yw gwasanaeth cyfryngu ar gael mewn achosion cyfraith gyhoeddus neu achosion mabwysiadu.
Mae rôl swyddog CAFCASS yn y broses fabwysiadu yn dibynnu a yw'r rhieni yn cytuno â'r mabwysiadu ai peidio. Os yw'r rhieni'n cytuno, bydd swyddog adroddiadau'n sicrhau bod y rhieni'n deall beth mae mabwysiadu'n ei olygu iddyn nhw ac i'r plentyn, ac yna'n ysgrifennu adroddiad byr i'r llys. Os nad yw rhiant yn cytuno, neu os oes amgylchiadau arbennig, bydd gwarcheidwad plentyn yn gwneud ymchwiliad manwl ac yn ysgrifennu adroddiad er mwyn rhoi gwybod i'r llys a fyddai mabwysiadu er lles gorau'r plentyn yn eu tyb hwy.
Bydd CAFCASS yn cyhoeddi pecynnau i helpu plant a phobl ifanc i ddeall proses y llys; gellir llwytho'r rhain gan ddefnyddio'r dolenni isod.