Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw atwrneiaeth arhosol (AA) yng Nghymru a Lloegr?

Dogfen gyfreithiol yw atwrneiaeth arhosol sy'n eich galluogi i benodi rhywun y mae gennych ffydd ynddynt yn ‘atwrnai’ i wneud penderfyniadau ar eich rhan. Gellir llunio’r ddogfen hon ar unrhyw adeg pan fydd y gallu gennych (eich bod yn abl yn feddyliol). Rhaid i chi gofrestru eich atwrneiaeth arhosol gyda Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus os ydych am i’ch dogfen gael sail gyfreithiol. Gellir defnyddio atwrneiaeth arhosol a gofrestrwyd ar unrhyw adeg, p'un a yw'r gallu gennych yn feddyliol i weithredu drosoch eich hun ai peidio.

Gallwch greu dau fath o atwrneiaeth arhosol:

• Atwrneiaeth arhosol Eiddo a Materion Ariannol
• Atwrneiaeth arhosol Lles Personol

Atwrneiaeth Arhosol Eiddo a Materion Ariannol

Mae atwrneiaeth arhosol Eiddo a Materion Ariannol yn eich galluogi i ddewis rhywun i wneud penderfyniadau ar sut rydych yn gwario eich arian. Gall hyn gynnwys penderfyniadau ar y ffordd y caiff eich eiddo a’ch materion ariannol eu rheoli.

Atwrneiaeth Arhosol Lles Personol

Bydd AB Lles Personol yn eich galluogi i ddewis rhywun i wneud penderfyniadau ynghylch eich gofal iechyd a'ch lles. Mae hyn yn cynnwys penderfyniadau ar eich rhan i wrthod neu ganiatáu triniaeth, a phenderfynu ymhle'r ydych yn byw. Dim ond pan fydd yr atwrneiaeth arhosol wedi’i chofrestru y gellir gwneud y penderfyniadau hyn ar eich rhan.

• Gwefan Swyddfa'r Gwarcheidwad Cyhoeddus Opens new window

Pwy ddylech chi ei benodi/phenodi?

Wrth benodi atwrneiaeth arhosol dylech ystyried y canlynol:

• pa mor dda mae’r unigolyn yn gofalu am ei faterion ariannol ei hun
• pa mor dda rydych yn adnabod yr unigolyn
• p’un ai a allwch ymddiried ynddynt i ddefnyddio eich arian i ddiwallu eich anghenion a gwneud penderfyniadau er eich lles chi
• pa mor fodlon fyddant i ymgymryd â’r rôl

Efallai y byddai’n syniad da penodi mwy nag un unigolyn fel nad oes modd i neb gamddefnyddio’r cyfrifoldeb.

Gallwch ddefnyddio twrnai i sefydlu atwrneiaeth arhosol, neu gallwch lenwi ffurflen ar-lein ar wefan Swyddfa Gwarcheidwad y Cyhoedd.

Cyn i chi benodi rhywun i fod yn atwrneiaeth arhosol ar eich rhan, mae angen i chi sicrhau eu bod yn gwybod hynny. Gelwir y broses o gael gwybod yn ‘derbyn hysbysiad’.

• Ffurflenni Atwrneiaeth Arhosol Opens new window

Ceisio cyngor proffesiynol

Gan ddibynnu ar gymhlethdod eich eiddo a'ch materion ariannol, fe all fod yn syniad da cael cyngor gan gyfreithiwr can gwneud atwrneiaeth arhosol. Gallwch gael mwy o wybodaeth ynghylch gwneud atwrneiaeth arhosol gan Swyddfa Gwarcheidwad y Cyhoedd.

• Mwy am atwrneiaeth arhosol ar wefan Swyddfa Gwarcheidwad y Cyhoedd (Cymru a Lloegr) Opens new window

Cofrestru Atwrneiaeth Arhosol

I gofrestru eich atwrneiaeth arhosol, gallwch chi neu'ch atwrnai wneud cais i Warcheidwad y Cyhoedd. Gellir gwneud y cais unrhyw adeg ar ôl i chi wneud atwrneiaeth arhosol. Bydd Gwarcheidwad y Cyhoedd yn rhoi gwybod i'r bobl ganlynol bod y cais wedi'i dderbyn:

• chi, fel y rhoddwr
• yr atwrnai neu'r atwrneiod

Ni roddir gwybod i'ch teulu am y cais i gofrestru'r atwrneiaeth arhosol onid ydych wedi eu henwi fel rhywun y dylid eu hysbysu. Gall unrhyw un a hysbyswyd wrthwynebu i gofrestru'r atwrneiaeth arhosol.

Ar ôl cofrestru'r atwrneiaeth arhosol, bydd yn parhau yn amhenodol. Gall yr atwrnai gofrestru'r atwrneiaeth arhosol pan nad yw'r gallu gennych mwyach.

Atwrneiaeth Barhaus

Disodlodd yr atwrneiaeth barhaol yr atwrneiaeth barhaus ar 1 Hydref 2007. Gall unigolyn y rhoddwyd grym iddo dan atwrneiaeth barhaus cyn 1 Hydref 2007 ei defnyddio o hyd, a gwneud cais am ei chofrestru. Ceir adegau pan mae’n rhaid i’r atwrneiaeth barhaus ddefnyddio’r grym hwn. Gallai hyn ddigwydd pan fyddwch yn colli’r gallu meddyliol i wneud penderfyniadau ariannol drosoch eich hun.

Os oes gennych atwrneiaeth barhaus heb ei chofrestru, a bod y gallu gennych i benderfynu drosoch eich hun, gallwch wneud atwrneiaeth arhosol Lles Personol ochr yn ochr â hi.

• Mwy am atwrneiaeth barhaus ar wefan Swyddfa Gwarcheidwad y Cyhoedd Opens new window

Diddymu atwrneiaethau

Atwrneiaethau arhosol

Gallwch ddiddymu eich atwrneiaeth arhosol os ydy'r gallu meddyliol gennych i wneud hynny. Os ceir anghydfod ynghylch a yw'ch atwrneiaeth barhaol wedi ei diddymu ai peidio, mae gan y Llys Nodded yr awdurdod i wneud penderfyniad.

Diddymir atwrneiaeth arhosol Eiddo a Materion Ariannol os byddwch chi neu'ch atwrnai'n mynd yn fethdalwyr; nid yw mynd yn fethdalwr yn terfynu atwrneiaeth arhosol Lles Personol.

Atwrneiaethau parhaus

Gallwch ddiddymu eich atwrneiaeth barhaus os ydy'r gallu meddyliol gennych i wneud hynny, heb wneud cais i'r Llys Nodded. Er mwyn diddymu atwrneiaethau parhaus, rhaid i chi wneud cais i'r Llys Nodded.

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Rhestr ffurflenni Swyddfa Gwarcheidwad y Cyhoedd (Cymru a Lloegr Opens new window

• Deddf Gallu Meddyliol (adran pobl anabl)