Gwefan llywodraeth y DU

Chwarren y brostad

Dim ond gan ddynion y mae chwarren y brostad, ac mae'n rhan o'u system atgenhedlu. Mae wedi'i lleoli o dan y bledren ac mae oddeutu maint cneuen Ffrengig. Mae'n amgylchynu'r tiwb sy'n cludo wrin o'r bledren.

Mae'r brostad yn bwysig iawn i fywyd rhywiol dyn, gan ei bod yn cynhyrchu rhywfaint o'r hylif mewn semen. Pan aiff rhywbeth o'i le gyda'r brostad, gall effeithio ar fywyd rhywiol dyn, ei iechyd hirdymor a gall canser y prostad arwain at farwolaeth.

Hyperplasia prostatig anfalaen

Mae clefyd anfalaen neu hyperplasia prostatig anfalaen (BPH) yn gyffredin mewn dynion hŷn, gyda'r brostad yn graddol dyfu'n fwy. Gall arwain at drafferthion neu boen wrth basio dŵr, wrth i'r brostad sy'n tyfu roi pwysau ar y tiwb sy'n cludo wrin o'r bledren. Mae sawl triniaeth ar gael. Mae modd trin BPH ac mae'n anghyffredin mewn dynion o dan 50.

• Hyperplasia Prostatig Anfalaen Opens new window

Prostatitis

Gyda prostatitis ceir llid ar chwarren y brostad, a all effeithio ar ddynion o bob oed. Gall achosi poen ac anhawster wrth basio wrin. Mae modd trin Prostatitis a gall ddigwydd i ddynion o bob oed.

• Dysgu mwy am brostatitis Opens new window

Canser y prostad

Mae'r risg o ganser y prostad yn uwch mewn dynion hŷn neu ddynion sydd â hanes y clefyd yn y teulu. Mae canser y prostad yn fwy cyffredin hefyd yn y Gorllewin lle mae pobl yn tueddu i fwyta mwy o gynnyrch llaeth a braster anifeiliaid.

Mae'r symptomau'n debyg i broblemau eraill gyda'r brostad, yn arbennig trafferthion gyda phasio wrin, ond mae symptomau eraill yn cynnwys poen yng ngwaelod y cefn, poen yn y cluniau neu'r pelfis a phroblemau cael codiad. Gall problemau eraill hefyd achosi'r holl symptomau hyn.

Mae canser y prostad yn datblygu wrth i un gell yn y brostad ddechrau lluosi y tu hwnt i reolaeth a ffurfio tiwmor. Gall rhai celloedd ymryddhau a theithio i rannau eraill o'r corff, gan gychwyn tiwmor newydd. Mae modd trin canser y prostad a gellir ei wella mewn sawl achos. Mae'n anghyffredin mewn dynion o dan 50 oed ond mae'n dod yn fwy cyffredin wrth i ddynion heneiddio.

Mae canser y prostad yn ymddwyn yn wahanol mewn dynion gwahanol, gyda rhai tiwmorau'n tyfu'n araf iawn ac eraill yn datblygu'n gyflym. Does dim byd y gwyddom amdano y gallwch ei wneud i leihau'r risg o gael canser y prostad.

Mae symptomau clefydau'r brostad yn debyg:

Dyma rai symptomau llai cyffredin canser y prostad:

Fodd bynnag, arwyddion o rywbeth arall yw'r rhain yn aml ac nid canser. Mae canser y prostad yn wahanol i'r rhan fwyaf o ganserau - mae rhai canserau'r prostad yn tyfu'n araf ac efallai na fyddant yn peri problemau, ond mae rhai yn tyfu'n gyflym a rhaid cael triniaeth gynnar ar eu cyfer.

Os ydych yn poeni am unrhyw un o'r symptomau hyn, dylech fynd at eich meddyg.

• Canser y prostad Opens new window

Y prawf PSA

Mae'r prawf PSA (Antigen Penodol y Brostad) yn mesur lefel y PSA yn eich gwaed. Mae chwarren y brostad yn cynhyrchu PSA ac mae'n gollwng yn naturiol i lif gwaed y corff. Os yw lefel y PSA yn y gwaed yn uwch na'r cyffredin, fe all hynny awgrymu bod canser y prostad yn ei gamau cynharaf. Fodd bynnag, mae cyflyrau eraill sydd heb fod yn ganser (megis y brostad yn chwyddo, prostatitis a haint wrinol) hefyd yn gallu peri i'r PSA godi.

Gall eich meddyg teulu drefnu prawf PSA i chi os oes gennych symptomau clefyd y brostad. Gallwch ofyn am brawf hefyd hyd yn oed os nad oes gennych symptomau, ond fe gewch chi wybodaeth i sicrhau mai cael y prawf yw'r dewis iawn i chi (oherwydd bod arbenigwyr yn anghytuno ynghylch pa mor ddefnyddiol yw'r prawf PSA).

Cael gwybod mwy am broblemau'r brostad

Gydag unrhyw broblem prostad, mae’n bwysig eich bod yn siarad â’ch meddyg i weld goblygiadau'ch symptomau. Gall meddygon teulu ddarparu pecynnau adnoddau a siarad â chi os ydych yn poeni am ganser y prostad.

Gallwch hefyd gysylltu â llinell gymorth gyfrinachol Elusen Canser y Prostad ar 0845 300 8383, neu linell gymorth ddi-dâl CancerBACUP ar 0808 800 1234

• Gwybodaeth clefyd prostad ar NHS Choices Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Elusen Canser y Prostad Opens new window

• CancerBACUP Opens new window